੨੦. ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾਂ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭੇਟਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਅਸੀਂ ਦਸ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਮਾਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ੧੭ ਮਈ ੧੮੪੮ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੇ ਤੋਂ ਬਨਾਰਸ ਭੇਜੀ ਗਈ ਜੋ ੩ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੮੩੯ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨੱਸ ਜਾਣ ਦੇ ਸ਼ੁਬੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਚੰਦਾਲਗੜ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਕਿੰਤੂ ਓਥੋਂ ਵੀ ਓਹ ਆਪਣੇ ਮੋਹਤਬਿਰ ਜਮੀਅਤ ਰਾਏ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ੨੧ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਬੈਰਾਗਣ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਕਲ ਗਈ ਤੇ ਨੀਪਾਲ ਜਾ ਪੁੱਜੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੀਪਾਲ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯਾ ਮਹਾਵਾਰ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ।

ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿੱਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬੜਾ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਦਾ ਨੌਕਰ ਜਮੀਅਤ ਰਾਏ ਸਦਾ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਮਣ ਕਣਕ ਰੋਜ਼ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਹੱਥ ਲਵਾ ਕੇ ਬਾਹਰਲਿਆਂ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਓਸ ਨੇ ਕਣਕ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: ਅੰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਰਤਨ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਛੱਡ ਆਇਆ ਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਘੋੜੇ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਨੀਪਾਲ ਪੁਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਪਤਾਨ ਜੋ ਮਹਾਰਾਣੀ ਤੇ ਰਾਖਾ ਸੀ, ਰੋਜ਼ ਹਾਲ ਪੁੱਛਦਾ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਚੂੜੇ ਵਾਲਾ ਅੰਗੂਠੀ ਸਮੇਤ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਵਿਖਾ ਦੇਂਦੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚੂੜਾ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀ ਪਾ ਕੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਓਹ ਬਰਾਬਰ ਪੁੱਛ ਤੇ ਬਾਂਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਦਸਦੀ ਰਹੀ। ਕਪਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਲੱਕ ਨਾਲੋਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਿਆ ਤੇ ਜਵਾਹਰਾਤ ਖੁੱਲਾ ਕੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਾਏ ਸਨ। ਗੋਲੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਪਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਸਾ ਕੇ ਕਿਤੇ ਲੈ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ੁਬੇ ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਇਸੇ ਗੋਲੀ ਨੇ; ਜੋ ਖਲਾਸੀ ਪਾ ਕੇ ਨੀਪਾਲ ਪੁੱਜ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਡੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਕਪਤਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੀਪਾਲ ਦੀ ਹਦ ਤੇ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ ੧੪ ਵਰਿਹਾਂ ਤਕ ਵਜ਼ੀਫਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ।

੧੮੬੪ ਨੂੰ ਜਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤੇ ਆਏ, ਤਦ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨੀਪਾਲ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਪਾਸ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਦਿੱਤੀ। ਨੀਪਾਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤੇਰਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾਏਂਗੀ ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਵਲਾਇਤ ਭੇਜ ਦੇਣਗੇ। ਕਿੰਤੂ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਨਾ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਿਪਤਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਮਹਾਰਾਣੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਨਾ ਟਲੀ ਤਦ ਨੀਪਾਲ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲਿਖਤ ਲਿਖਵਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੀਪਾਲ ਤੋਂ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਨੀਪਾਲ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ਼ੀਰ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ ਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਕੇ ਆਉਣੀ, ਸੋ ਅਜੇਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ।

ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਵਲਾਇਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਓਹ ੬ ਮਹੀਨੇ ਬੀਮਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ੧੮੬੬ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਮੁਲਕ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਬਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿੰਤੂ ਓਹਦੇ ਨੌਕਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਲਾਇਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਨਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਦਾਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਓਹਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣਾਈ ਤੇ ਇਸ ਸਮਾਧ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਖਰੀਦ ਕੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਓਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਸਮਾਧ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ