ਆਉਣ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਭਿਆਗਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਹੋਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਫਰੂਖਾਬਾਦ ਫਿਰ ਮਨਸੂਰੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ੧੦ ਮਹੀਨੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। ਡਾਕਟਰ ਲਾਗਣ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਪਾਸ ਜਿੰਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਕਰ ਸਨ, ਸਭ ਹਟਾ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਖਾ ਦਿਤੇ। ਈਸਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ੧੮੫੨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ। ੧੮੫੩ ਨੂੰ ਵਲਾਇਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਲਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸੀ। ਮਲਕਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਹੀ ਦਾਵਤਾਂ ਤੇ ਜਲਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜੇ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇੱਕ ਮਿਸਰ ਦੀ ਲੇਡੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬੇਟੇ ਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਧਰ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਖਰੀਦ ਰੱਖਯਾ ਸੀ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ੧੮੮੭ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੋਹਰਾਂ ਤੋਂ ਖ੍ਰੀਦਿਆ ਹੋਇਆ ਕੌਡੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁੱਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਕਿੰਤੂ ਨਸੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਈ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਈਸਾਂ ਨੇ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਵੈਸਰਾਏ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਰਜਾ ਘਟ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਸੀ, ਲਾਰਡ ਡਫਰਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲੇ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਗਦਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੋ ਲਾਰਡ ਡਫਰਨ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪਰਾਲੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਦਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਚਨਚੇਤ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਹਵਾਸੀ ਦਾ ਮੁਲਕ ਫਤਹ ਕਰ ਕੇ ਆਈ ਤੇ ਉਹਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਥੇ ਆ ਲੱਗਾ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਫੌਜ ਮਿਲੀ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਫੌਜ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕੇ ਜਾਣਾ ਆਪਣੀ ਹੱਤਕ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸਮਝੀ ਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸਟੀਮਰ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਫ੍ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਓਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਫ੍ਰਾਂਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਦਿਨ ਰਹਿ ਕੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਚ ਹੈ ਆਦਮੀ ਦੇ ਭਾਗ ਹਰ ਥਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਨੇ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਬੜਾ ਪੱਕਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਦਾ ਵੀ ਬੜਾ ਮਿਤਰ ਸੀ, ਰੂਸ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਾਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਦਦ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਜ਼ੀਰ ਤੇ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਐਡੀਟਰ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਬੜਾ ਪੱਕਾ ਮਿਤਰ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨੋ ਲੜਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਨਾਮ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚੋਂ ਛਪਵਾ ਕੇ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਲੱਕ ਉੱਕਾ ਹੀ ਤੋੜ ਸੁੱਟਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਵਿਕਟਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਜੋ ਇੱਕ ਫੌਜ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸੀ, ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬੀਤ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬੇਹੌਸਲਾ ਹੋ ਕੇ ਜਦ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਲਕਾ ਮਹਾਰਾਣੀ