ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੋਂ ਓਸ ਨੇ ਲੰਘਣਾ ਸੀ, ਜਾਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਟਕੇ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਤਿੰਨ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਤਿੰਨੇ ਲਾਹੌਰ ਖਾਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਜ਼ਮਾਨਸ਼ਾਹ ਲਾਹੌਰ ਠਹਿਰਿਆ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਕਈ ਪਾਸੀਂ ਫੌਜਾਂ ਭੇਜੀਆਂ, ਕਿੰਤੂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇਹਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਕਿ ਓਹਨੂੰ ਝਟ ਪਟ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਕਿੰਤੂ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਾਹਨਚੀ ਨੂੰ ਜੋ ਓਹਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹ ਸਾਲਾਰ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾਣ ਲਈ ਛੱਡ ਗਿਆ।

੨੨. ਸ਼ਾਹਨਚੀ ਨੂੰ ਭਾਂਜ

ਸ਼ਾਹਨਚੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰਾਮਨਗਰ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਓਸ ਨੇ ਇਧਰ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਮਨਗਰ ਸ੍ਰ. ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਓਹਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਰਦਾਰ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡੀ ਵਾਲਾ, ਬੁਧ ਸਿੰਘ, ਵਰਨ ਸਿੰਘ ਸਰਾਏ ਕਾਲਾ ਵਾਲੇ, ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜਲਾਲੀਆਂ ਆਦਿਕ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਦਦ ਵਾਸਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭ੍ਯਾਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਸ਼ਾਹਨਚੀ ਨੂੰ ਭਾਜੜ ਪੈਣ ਹੀ ਲੱਗੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਰਾਮਨਗਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਪੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਕਢਾ ਲਿਆ। ਕੋਈ ੧੫-੨੦ ਹਜਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਦਮੀ ਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਯੂ ੧੦ ਤੋਂ ੨੦ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸੀ, ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਚਲਿਆ।

ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਬਰਦਾਸਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਨਚੀ ਦਾ ਲਸ਼ਕਰ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਗੁਜਰਾਤ ਪੁੱਜਾ। ਓਧਰੋਂ ਠੀਕ ਮੌਕੇ ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਦਲ ਵੀ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਸ੍ਰ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਨੇ ੫੦੦ ਸਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਯਾ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਵੀ ਆ ਗਈ। ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਸ਼ਾਹਨਚੀ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਚਲਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੋਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਡਿਗਦੇ ਹੀ ਦੁਰਾਨੀ ਫੌਜ ਭੱਜ ਨਿਕਲੀ। ਸਿੰਘ ਗਿਲਜਿਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਜੇਹਲਮ ਤੱਕ ਅਪੜੇ। ਦੁਰਾਨੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜਦੇ ਗਏ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ। ੧੦-੧੨ ਕੋਹ ਵਿੱਚ ਅਨਗਿਨਤ ਦੁਰਾਨੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।

੨੩. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ

ਐਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿੰਤੂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੀ ਸੂਰਮਤਾ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਡੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਭਦੀਆਂ ਸਨ। ਹਸਮਤ ਖਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਚਠਾ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਝਨਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਹਸ਼ਮਤ ਖਾਂ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੌ ਨਿਹਾਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਾਮੂਲੀ ਜਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂ। ਇੱਕ ਦਿਹਾੜੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਦ ਇਕੱਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਪਿੱਛੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਸ਼ਮਤ ਖਾਂ ਚਠਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਤੇ ਅਚਨਚੇਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਕਿੰਤੂ ਜਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ "ਰਖੇ ਰਾਮ ਤੇ ਮਾਰੇ ਕੌਨ" ਉਸ ਦਾ ਵਾਰ ਖ਼ਾਲੀ ਗਿਆ। ਤਲਵਾਰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕਾਠੀ ਤੇ ਲੱਗੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਠੀ ਦੋ