੨੮. ਇਕ ਕਹਾਣੀ

ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕਿਉਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ? ਇਸ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅਚਣਚੇਤ ਜਦ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਮੁੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਤਦ ਓਹਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਸ ਤੇ ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਖਾਬ ਵਿਚ ਇੱਕ ਬੜਾ ਹੀ ਕੌਤਕ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਤਕਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਬੜੇ ਬੜੇ ਵਲੀ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਓਹਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਨ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਤਾਜ ਚੱਕ ਕੇ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਤਾਜ ਨੂੰ ਚੱਕ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਿਉਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਬੋਲੇ ਕਿ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਐਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਹੈ। ਏਨੇ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੁੜਨਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।

੨੯. ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ

ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪਰਜਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਅਰਜ਼ੀ ਭੇਜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਆਪ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੈ ਦੇ ਆ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਵੋ। ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਆਪ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਖੜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਬੇਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ। ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਆਪ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਫੌਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਓਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੰਮਤ ਹੈ। ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਖਲਕਤ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਹੱਲਿਆਂ ਦੇ ਮਹੱਲੇ ਉਜੜ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਸ ਅਰਜ਼ੀ ਤੇ ਹਾਕਮ ਰਾਏ, ਭਾਈ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਮੀਆਂ ਆਸ਼ਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ, ਮੀਆਂ ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਕਰ, ਆਦਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਰਕਰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਈਸਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸਹੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਵੱਲ ਵੀ ਭੇਜੀ ਗਈ।

ਇਹ ਅਰਜੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਰਾਮਨਗਰ ਅਪੜੀ। ਓਸ ਵੇਲੇ ਓਸ ਨੇ ਕਾਜ਼ੀ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਕਿ ਆਸ਼ਕ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਆਵੇ। ਜਦ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਸ਼ਕ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਕਹਿ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਜਦ ਆਓਗੇ ਤਦ ਆਪ ਵਾਸਤੇ ਲੁਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਹਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਸਦਾ ਕੌਰ ਕੋਲੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਵਟਾਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੇ ਪਾਸ ਵੀ ਬਿਨੈ ਪੱਤਰ ਲਾਹੌਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪੁੱਜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਓਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਅਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚਲੀਏ। ਇਥੋਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਕੂਚ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਲਾਹੌਰ ਅੱਪੜਿਆ ਤੇ ਨਵਾਬ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਦੀ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਡੇਰਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤਿੰਨੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਲਈ ਇੱਕ ਦਸਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜਿਆ, ਕਿੰਤੂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਝਟ ਹੀ ਨਸਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪੰਜ ਛੀ ਆਦਮੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਆਸ਼ਕ ਮੁਹੰਮਦ, ਮੋਹਕਮ ਦੀਨ ਤੇ ਹਾਕਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਆਪ ਕੱਲ੍ਹ ਹਾੜ ਸੁਦੀ ਪੰਚਵੀ ਸੰਮਤ ੧੮੫੬ ਬਿਕਰਮੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਲੁਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜਾ ਦੇ ਰਾਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਓ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਆਪ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪੁੱਜੋਗੇ, ਝਟ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਹਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੋ