ਕਿੰਤੂ ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਆਪ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ੮੦ ਵਰਿਹਾਂ ਦਾ ਆਇਆ। ਓਹਨੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਮਿਲੇ ਤਦ ਮੈਂ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕੀਤਾ। ਓਸ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਪਤਾ ਦੇਣ ਤੇ ਜਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤਹਿ ਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤਦ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਯਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਤੋਪਾਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ ਕੀਤਾ। ਫੇਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਅਗਾਉਂ ਦੇ ਕੇ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਭਸੀਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੋਪਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਲੜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਓਧਰੋਂ ਮੋਏ, ਕੁਝ ਇਧਰੋਂ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਲ੍ਹ ਦੋ ਟੋਕ ਲੜਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੀ ਗੱਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਈ, ਕਿੰਤੂ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਾਹਸ਼ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਤੀ ਅਜਿਹਾ ਸੁੱਤਾ ਕਿ ਸੁੱਤੇ ਦਾ ਹੀ ਦਮ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ। ਜਦ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਫੌਜ ਤਯਾਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਨਿੱਕਲਣ ਲੱਗੀ ਤਦ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਖੈਮੇ ਵਿੱਚ ਮੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਲਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਇਹਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਜੀ, ਤਦ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਹੱਕੀ ਬੱਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੈਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਾ ਉੱਠਿਆ। ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਸਰਦਾਰ ਤੇ ਕਸੂਰੀ ਪਠਾਣ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਟੁਰ ਪਏ। ਬਾਕੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆ ਮਿਲੇ ਤੇ ਓਹਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਕੁਲ ਫੌਜ ਨੱਸ ਗਈ ਹੈ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਬੜਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਤੇ ਓਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ; ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਮਿਲੇ ਸੀ, ਬੜੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਨੱਸ ਗਏ।

੩੧. ਫਤਹ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜਨਾ

ਇਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਫਤਹ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਤੇ ਰਈਸਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਫਤਹ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਵੰਡੀ ਗਈ ਤੇ ਕਈ ਦਿਨ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਦਿਆਨੇ ਵਜਦੇ ਰਹੇ।

੩੨. ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ

ਇਸੇ ਸਾਲ ੧੮੫੭ ਬਿਕਰਮੀ ਨੂੰ ਫਗਣ ਦੀ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਵਾਰਸ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੰਵਰ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਬਾਲ ਦੇ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਯੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ।

੩੩. ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ

ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੋਈ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਦਰਬਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਸੋ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਤੇ ਚੌਧਰੀ ਸੱਦੇ ਗਏ ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਲਸੇ ਵਾਸਤੇ ਨੀਯਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਟਿੱਕਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡੇ ਗਏ। ਬੜੀ ਧਨ ਦੌਲਤ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਗ਼ਰੀਬਾਂ, ਅਨਾਥਾਂ, ਨੌਕਰਾਂ, ਚਾਕਰਾਂ ਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਤੋਂ