੫੪. ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭਾਂਜ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਛਾ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਦੌਰਾ ਕਰ ਕੇ ਅੱਪੜੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਵਾਈ ਸੁਣ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਹਾਕਮ ਮੁਕਾਮ ਮਹਤਮ ਤੇ ਆ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਕ ਤਕੜੀ ਰਕਮ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਜਸਵੰਤ ਰਾਓ ਹੁਲਕਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਕਸਤ ਖਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ੮-੧੦ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਫੌਜ ਕਦਮ ਰਖੇ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇ। ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਵਕੀਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਾਸ ਅਪੜਿਆ ਤੇ ਓਹਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਜਸਵੰਤ ਰਾਓ ਹੁਲਕਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭਾਂਜ ਖਾ ਕੇ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈ। ਐਸ ਵੇਲੇ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਈਏ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਤੰਗ ਸਮੇਂ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜ ਚੁੱਕੇ ਹੋ ਤੇ ਦੂਜਾ ਲਾਰਡ ਲੀਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਸ਼ਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਤੋਂ ਲੰਘ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇੰਨੀ ਛੇਤੀ ਇਹ ਗੱਲ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚੋਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਕਦਮ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਹੱਛਾ, ਚਲੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚਲਦੇ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰਾਂਗੇ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਸਰਦਾਰ ਫਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਫਤਹ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਇਸੇ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਅੱਪੜੇ ਕਿ ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਨੇ ਬੜੇ ਤੰਗ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਮਦਦ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਿੰਨੀ ਫੌਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਉਨੀ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

ਉਧਰ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਬਿਆਸ ਤੱਕ ਆ ਪੁੱਜੀ। ਗੋਰੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਜਵਾਨ ਸਪਾਹੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰ ਵਾਂਗ ਕਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹੀ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ੍ਵਸਿਖ੍ਯਤ ਫੌਜ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਕਿਥੋਂ ਵੇਖਣੀ ਸੀ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤਮਾਸ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਪਾਸਿਓਂ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਵਾਜਾ ਵਜਾਂਦੀ ਲੰਘਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।

ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵੇਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਫੌਜ ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਏ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਬਾਹ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਖੇਤ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਡਿੱਠੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਤੀਲਾ ਵੀ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹਲਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਤੇ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਮਨ ਪਸੰਦੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਦੇਣਾ। ਕਵਾਇਦ ਤੇ ਗੋਰੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਬੜਾ ਅਸਰ ਪਿਆ।

੫੫. ਲਾਰਡ ਲੀਕ ਦਾ ਸੰਦੇਸਾ

ਲਾਰਡ ਲੀਕ ਨੇ ਰਾਜਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਜੀਂਦ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਜਸਵੰਤ ਰਾਇ ਹੁਲਕਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਜੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਵੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਅਜੇਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਜਹੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਕੌਮ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਐਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਛੀ ਗੱਲ ਤੇ ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮਦਦ ਇਹੋ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਓਹਦੀ ਸੁਲਾਹ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਜਸਵੰਤ ਰਾਏ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਕੇ ਓਹਨੂੰ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ