੫੯. ਜਵਾਲਾ ਮੁਖੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਗੋਰਖਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ

ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਹੂ ਜੋ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਮਿਲੇ। ਗੋਪੀਪੁਰੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਿਆਸ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਤੇ ਪੁੱਜੇ ਸੀ ਕਿ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਕਾਂਗੜੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਭਰਾ ਸਰਦਾਰ ਫਤੇ ਚੰਦ ਨੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਂਦੀ ਕਿ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸਿਪਾਹ ਸਲਾਰ ਨੀਪਾਲ ਨੇ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਾਲਾ ਗੜ੍ਹ ਗੜਹੋਲ, ਸਰਮੋਰ, ਬਸਹਰ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਮੁਕਾਮਾਂ ਦੇ ਰਈਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਸਤ ਦੇ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਤੇ ਖਰਾਜ ਵਸੂਲ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਾਂਗੜੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆ ਘੇਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਐਸ ਵੇਲੇ ਆਪ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਕੂਲ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਕਾਂਗੜੇ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਜਰਨੈਲ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਦੇ ਵਕੀਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਨਾਲੋਂ ਦੂਣਾ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ। ਕਿੰਤੂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਜੇ ਗੋਰਖਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਦੀ ਗਈ ਤਦ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਵੀ ਜਰੂਰ ਹੱਥ ਮਾਰਨਗੇ: ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਗੋਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਅਜੇ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਗੋਰਖਿਆਂ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰੀ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਸੌ ਸੌ ਆਦਮੀ ਰੋਜ਼ ਮਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਬਹੁਤ ਘਾਬਰਿਆ ਤੇ ਓਹਦੀ ਫੌਜ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਘੇਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੋਂ ਭਾਰ-ਬਰਦਾਰੀ ਮਦਦ ਲੈ ਕੇ ਦਰਯਾ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਗੋਰਖਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਕਿਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਿਆ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲਤਾ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯਾ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਦਾ ਦਾਖਲ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਵਾਲਾ ਮੁਖੀ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਠਹਿਰ ਕੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸੈਰ ਕੀਤੀ।

੬੦. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ

ਇਸੇ ਸਫਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੇ ਜੋੜਾ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ* ਰੱਖਿਆ।

੬੧. ਕਸੂਰ ਦੀ ਫਤਹ

ਮਹਾਰਾਜੇ ਪਾਸ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਜੀ ਕਿ ਕੁਤਬਦੀਨ ਖਾਂ ਰਈਸ ਕਸੂਰੀਆ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਮਨਸੂਬਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋ ਫਿਰ ਮੁਸਲਮਾਨੀਆ ਸਲਤਨਤ ਕਾਇਮ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਖੂਨ ਉੱਤਰ ਆਇਆ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ ਲੂੰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫੌਜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਕਸੂਰ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਰਦਾਰ ਫਤਹ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਏ ਨੂੰ ਸਦ ਲਿਆ ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਆਕੀਆਂ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਠਿਕਾਣੇ ਕਰ ਕੇ ਜਦ ਫੌਜਾਂ ਕਸੂਰ ਪਾਸ ਅੱਪੜੀਆਂ ਤਦ ਪਿਛੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਫਤਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦੇ ਆ ਪੁਜੇ ਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਕਸੂਰ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਧਰੋਂ

--------------------

*ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਉਤਪਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਵੇਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬਨਾਵਟੀ ਗੱਪਾਂ ਜੋ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਬਾਬਤ ਉਡਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਇਸ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਬਨਾਵਟੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ (ਵੇਖੋ ਤਾਰੀਖ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਫਾ (70) ਕਿੰਤੂ ਜੇਹੀ ਕਦਰ ਐਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਪਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੇ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗੱਪ ਨਿਰਮੂਲ ਹੈ।