੮੧. ਦਸਤਾਰ ਬਦਲਣਾ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਲਖਨਊ ਅੱਪੜੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੱਦਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਤਰਾਨਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਦਸਤਾਰ ਬਦਲ ਲਈ ਤੇ ਓਹਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਭਾਈ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦਵਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਲਕ ਤੇ ਕਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਵਧਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਲੂਕ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਸੋ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਸਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਤੇ ਮੋਹਰਾਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਮਨਾ ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਲਿਖਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਜਮਨਾ ਦੇ ਹਦ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਜੀ। ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਦੇ ਡਰ ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਹਦ ਬਣਾਣ ਲਈ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

੮੨. ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ

ਹੁਣ ਜਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਮਨਾ ਨੂੰ ਸਰਹਦ ਬਣਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਦ ਝਟ ਪਿੱਛੇ ਵਾਗਾਂ ਮੋੜੀਆਂ ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਲੰਘ ਕੇ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਫੀਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ:

ਸਤਲੁਜ ਦਰਯਾ ਦੇ ਇਸ ਪਾਰ ਦਾ ਮੁਲਕ ਸਦਾ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਲਕ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ੧੮੦੫ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਾਹੌਰ ਨੇ ਲਾਰਡ ਲੀਕ ਨੂੰ ਆਪ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਸਾਡੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਦ ਰਹੇਗੀ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਇਕਰਾਰ ਦਾ ਤੋੜਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਤਲਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਉਠਾ ਲੈਣ।

ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਸਤੇ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਕਬਜਾ ਉਠਾਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਝੱਟ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਂਗੜੇ ਵੱਲ ਸੀ, ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਤਕੜੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਫਲੌਰ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦੇ ਬੁਰਜਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਤੋਪਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਓਹਨੂੰ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਵੰਡ ਕੇ ਇੱਕ ਭ੍ਯਾਨਕ ਟਕਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ।

੮੩. ਕਰਨਲ ਅਖਤਰ ਲੋਨੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਫੀਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਏ

ਇਧਰ ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੂ ਨੇ ਝਟਪਟ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ, ਕੈਂਥਲ ਤੇ ਸ਼ਾਹਅਬਾਦ ਆਦਿਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਰਈਸਾਂ ਦੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਖਤਰ ਲੋਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਈਸਾਂ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਇਸ ਝਗੜੇ ਦੇ ਛਿੜਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਫਤਹ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਪਹਿਲੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਹੱਦ