ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੈਦਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਥਾਣਾ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ।

ਓਹਨਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਵਜੀਰਾਬਾਦ ਦੇ ਰਈਸ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਓਹਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਕਿੰਤੂ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਰਦਾਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਆ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਲਖਵਾਇਆ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ।

੯੦. ਗੁਜਰਾਤ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ

ਇੱਥੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਅਸਲਾਮਗੜ੍ਹ ਤੇ ਜਲਾਲਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਤੋਂ ਲੜਾਈ ਕਰ ਕੇ ਲੈ ਲਏ। ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇੱਥੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੰਗਲਾਂ ਜੋ ਮੀਰਪੁਰ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ, ਜਾ ਠਹਿਰਿਆ। ਫਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜੂਦੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਕੜੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਓਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੁਜਰਾਤ ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਜ਼ੀਜੂਦੀਨ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚੋਂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੪੦ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਸੀ, ਜਲਾਲਪੁਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਪਾਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਬੜਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨੂੰ ਖਿਲਅਤ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਇਹਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੰਗਲਾ ਵੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਛੁਡਾਣ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਫੌਜ ਭੇਜੀ ਤਦ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੰਘਣੀ ਨੇ ਜੋ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਸਕੀ ਫੁਫੀ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਓਹਦੇ ਖਾਵੰਦ ਦੀ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਏ, ਮੰਗਲਾ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਓਹਦੇ ਪਾਸ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਵਾਸਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹਦੀ ਤਬਾਹੀ ਤੇ ਬਰਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੁਫੀ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ।

੯੧. ਸ਼ਾਹਜ਼ਮਾਨ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ

ਇਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸ਼ਾਹਜਮਾਨ ਕਾਬਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਕੇ ਤਖ਼ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਓਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਣ ਲਈ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਨੱਸ ਆਇਆ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬੜਾ ਅਫਸੋਸ ਹੋਇਆ ਤੇ ਓਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ੫੦ ਰੁਪਯੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੀ ਹੱਥੀਂ ਜਾ ਕੇ ਸਾਹਜ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਰਚ ਵਾਸਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।

੯੨. ਕਲਾਕਛ ਸ਼ਾਹੀਵਾਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ਾਬ ਦੀ ਫਤਹ

ਇੱਥੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਾਬ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਫਤਹ ਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰ ਕੇ ਕਛ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਫਤਹ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਕੇ ਕਾਂਗੜੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਫਿਰ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਓਹ ਤਕੜੀ ਫੌਜ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਹੀਵਾਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ਾਬ ਨੂੰ ਫਤਹ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਤੇ ਇਸ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ।

੯੩. ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਸ਼ਕਸਤ ਖਾ ਕੇ ਕਾਬਲੋਂ ਨੱਸ ਆਇਆ। ੨੨ ਫੱਗਣ ੧੮੯੭ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ੩ ਫਰਵਰੀ ੧੮੧੦ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਾਬ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਓਸ ਨਾਲ ਬੜੀ ਖੁਲ੍ਹਦਿਲੀ ਦਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ। ਖਾਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ੧੨੫੦ ਰੁਪਯਾ ਓਹਦੀ ਰੋਟੀ ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੋਂ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਨ ਵਾਸਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਭਾਰੀ