ਜਾਲੰਧਰ ਪੱਟੀ ਹੈਬਤ ਪੁਰਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਫੈਜਉਲਾਪੁਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ; ਜਿਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ੩ ਲੱਖ ਰੁਪ੍ਯਾ ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ, ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਬੁਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਤਿੰਨਾਂ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਸੀ, ਜਬਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਸਿਰੋਪਾਓ ਤੇ 'ਦੀਵਾਨ' ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਜੋ ਘਨੱਯਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਬੈਠਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਜੀਪੁਰ ਫਗਵਾੜਾ ਜਿੰਨਾ ਓਹਦਾ ਇਲਾਕਾ ਜਾਗੀਰ ਦਾ ਸੀ, ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ।

੧੦੩. ਜਮਾਂਦਾਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਾਲ

ਇਸੇ ਸਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਮਾਂਦਾਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੋ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਬੜਾ ਪਾਤਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਡੇਉਡੀ ਦਾ ਅਫਸਰ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਆਦਮੀ ਪਿੰਡ ਏਟਟਰੀ ਪ੍ਰਗਣਾ ਸਰਹੋਣਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੇਰਠ ਦਾ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਆ ਕੇ ਧੋਕਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਪਲਟਨ ਵਿਚ ਸੰਮਤ ੧੮੬੭ ਨੂੰ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਨੌਕਰ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਓਹਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਗਈ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸਜਿਆ ਫਬਿਆ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਹਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵੀ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪਹਿਰੇ ਤੇ ਖਲੋਤਾ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗਾਉਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਪਸੰਦ ਆਈ ਤੇ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਓਹਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖਿਤਾਬ ਦੇ ਕੇ ਡੇਉਡੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਤਵੰਤੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਮਾਂਦਾਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੋ ਨੱਧਾ ਦਾ ਲੜਕਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰ ਰਖਾ ਲਿਆ।

੧੦੪. ਸ਼ਾਹਸ਼ੁਜਾ ਤੇ ਜ਼ਮਾਨਸ਼ਾਹ

ਇਸੇ ਸਾਲ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾ ਤੇ ਜਮਾਨਸ਼ਾਹ ਤਖ਼ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ ਹੋਏ ਕਾਬਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਲਾਹੌਰ ਆਏ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਲਿਖਾ ਪੜ੍ਹੀ ਕਾਬਲ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ, ਪਰੰਤੂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਝੰਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

੧੦੫. ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ

ਸੰਮਤ ੧੮੬੭ ਬਿ. ਦੇ ਅਖੀਰ ਫਰਵਰੀ ੧੮੧੨ ਈ. ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ਼ਾਹਜਾਦਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਜਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ ਤੇ ਕੈਥਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਸਰ ਡੇਵਡ ਅਖਤਰ ਲੋਨੀ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਜਹੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ। ਅਖਟਰ ਲੋਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਤੋਪ ਵੀ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੀ। ਇਹਦੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਕਾਬਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵੀ ਤੰਬੋਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਜੋ ਇਸ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੰਬੋਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਇੰਜ ਸਨ:

੫੦੦੦) ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ, ੧੧੦੦੦) ਤੇ ਹਾਥੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀਂਦ, ੧੧੦੦੦) ਤੇ ਹਾਥੀ ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ, ੧੧੦੦੦) ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਭਾ, ੪੦੦੦) ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜੁਦੀਨ ੧੭੦੦੦) ਦੀਵਾਨ ਦੇਵੀਦਾਸ, ੧੦੦੦) ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ, ੧੦੦੦) ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਾ, ੬੦੦੦) ਦੀਵਾਨ ਦੇਵੀ ਦਾਸ, ੬੦੦੦) ਦੀਵਾਨ ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ, ੬੦੦੦) ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਾ, ੬੦੦੦) ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਾ, ੬੦੦੦) ਦੀਵਾਨ ਹੁਕਮਾਲ ਸਿੰਘ