ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੋਂ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਸੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ੧੨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਾਰ ਦੇ ਕੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

੧੦੯. ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਫਤਹ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੀਰਪੁਰ ਦੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਖੂਬ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਕੀਤੇ। ਸੂਬੇ ਦਾ ਭਰਾ ਸਮੁੰਦ ਖਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਨੱਸ ਕੇ ਸੂਬੇ ਨੇ ਸ਼ੇਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਲਓ। ਸਿੱਖ ਸੈਨਾ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਨਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਾਹ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਫਤਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾ ਤੇ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਗਏ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਕਦੀ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਤਦ ਅਟਕ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜੋ ਐਸ ਵੇਲੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੇ ਦੇਣਗੇ। ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨਜੂਰ ਕਰ ਲਈ। ਫਤਹ ਖਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਓਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਕਿੰਤੂ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਪਨਾਹ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੋ ਜਦ ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਹੁਕਮ ਨਾ ਆਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਸੋ ਓਸ ਨੇ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹਾਲ ਲਿਖ ਦਿੱਤੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਜ਼ੀਰ ਫਤਹ ਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਾਇਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਲਾਹੌਰ ਲਿਖ ਭੇਜੀ। ਜਦ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜੀਆਂ ਤਦ ਸ਼ਾਹਸ਼ਜਾਉਲ ਮੁਲਕ ਦੀ ਦੇਸ਼ਾਹ ਬੇਗਮ ਦੀ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਅੱਪੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ: 'ਫਤਹ ਖਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਕਾਬਲ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਖਾਵੰਦ ਨੂੰ ਓਹਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਜੇ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਖਾਵੰਦ ਨੂੰ ਓਹਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਦ ਓਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ। ਸੋ ਜੇ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਓਹਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਇਸ ਸਲੂਕ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਓਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਕੋਹਿਨੂਰ ਹੀਰਾ ਜੋ ਓਹਦੇ ਪਾਸ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਆ ਦੇਵਾਂਗੀ।'

ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਆਦਮੀ ਜੋ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਪਾਸੋਂ ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਵਾ ਭੇਜੋ ਕਿ ਓਹ ਸਾਡਾ ਕਬਜਾ ਕਰਾ ਦੇਣ ਤੇ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਜਾਉਲਮੁਲਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਆਓ। ਜੇ ਵਜ਼ੀਰ ਫਤਹ ਖਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੋਕ ਪਾਵੇ ਤਦ ਲੜਾਈ ਕਰ ਕੇ ਏਥੇ ਆ ਜਾਓ। ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੇ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਤੋਂ ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਫਸਰ ਜਹਾਂਦਾਰ ਖਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਾ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਤਹ ਖਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਛੇੜ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਓਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾਈ।

੧੧੦. ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ

ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪੁੱਜਣ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਫਸਰ ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਦੀਨ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਟਕ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਜਦ ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜੁਦੀਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਟਕ ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਦ ਓਹਨੇ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਵਾਲੀ ਚਿੱਠੀ ਜਹਾਂਦਾਰ ਖਾਂ ਜੋ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ