੧੨੯. ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਨਾ

ਮਹਾਰਾਜਾ ੧੫ ਚੇਤ ਨੂੰ ਹੜੱਪੇ ਪੁੱਜਾ ਤਦ ਸੱਯਦ ਮੋਹਕਮ ਸ਼ਾਹ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੋੜੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੇ ੨੦ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਮੰਗਿਆ। ਵਕੀਲ ਨੇ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੋਹਲਤ ਮੰਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਾਲਾਕੀ ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਫਤਹ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਜਦ ਦਰ੍ਯਾਏ ਚਨਾਬ ਲੰਘ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਲਰਵਾਹਨ ਤੇ ਪੁੱਜਾ ਤਦ ਇੱਕ ਦਸਤਾ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਥੋਂ ਭੇਜ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਝੱਟ ਮੁਲਤਾਨ ਪੁੱਜ ਕੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਰਕਮ ਭੇਜਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇਵੋ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓਥੇ ਅੱਪੜ ਕੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹੁਣ ਮਾਮਲਾ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਟਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਤਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤੇ ਓਸ ਨੇ ਝਟ ਰੁਪਯੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਕੇ ੮੦ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯਾ ਦੀਵਾਨ ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ੪੦ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੋਹਲਤ ਮੰਗੀ।

੧੩੦. ਮਾਨਕੇਰਾ ਦਾ ਨਜ਼ਰਾਨਾ

ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਾਨਕੇਰਾ ਵੱਲ ਵਾਗਾਂ ਮੋੜੀਆਂ। ਸੁਜਾਨ ਰਾਏ ਨੇ ਓਹਦੇ ਵੱਲ ਭੇਜ ਕੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ੨੫ ਹਜ਼ਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਮੰਗਿਆ, ਕਿੰਤੂ ਨਵਾਬ ਨੇ ਇਹ ਰਕਮ ਆਪਣੇ ਵਿਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਦਸ ਕੇ ਰਾਏ ਪਿੰਡੀ ਦਾਸ ਦੇ ਹੱਥ ੨੦ ਹਜਾਰ ਰੁਪਯਾ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਓਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਪੁਰ, ਖਾਨਗੜ੍ਹ ਤੇ ਮਹਮੂਦ ਕੋਟ ਤਿੰਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਫਤਹ ਕਰ ਲਏ। ਹੁਣ ਨਵਾਬ ਦੀ ਜਾਗ ਖੁੱਲ੍ਹੀ। ਰਾਏ ਪਿੰਡੀ ਦਾਸ ਦੇ ਹੱਥ ੫੦ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯਾ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਧੀਨਤਾ ਸ੍ਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਬਿਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੱਦ ਕੇ ਇਲਾਕਾ ਅੱਗੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ।

੧੩੧. ਝੰਗ ਅਕਾਲ ਗੜ੍ਹ ਤੇ ਉੱਚ ਦੇ ਰਈਸ ਕੈਦ ਹੋਏ

ਝੰਗ, ਉੱਚ ਤੇ ਅਕਾਲ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਈਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਪੁੱਜੀਆਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਹਿਮਦ ਖਾਂ ਸਿਆਲ ਤੇ ਰਜਬ ਅਬੀ ਖਾਂ ਕੈਦ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਝੰਗ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਹਸੂਲ ੪ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ, ਇੱਕ ਲਖ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਠੇਕੇ ਤੇ ਸੁਖਦਿਆਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਸੁਜਾਨ ਰਾਏ ਦੇ ਹੱਥ ਓਥੋਂ ਦਾ ਦੀਵਾਨੀ ਤੇ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕੰਮ ਸਪੁਰਦ ਹੋਇਆ।

੧੩੨. ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕੈਦ ਹੋ ਗਿਆ

ਉਥੋਂ ਮੁੜਨ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਾਸ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੋ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਸੀ, ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਪੁੱਜੀਆਂ। ਉੱਤਮ ਚੰਦ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਬਾਬਤ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਓਹ ਵੀ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੈ ਕੇ ਦੀਵਾਨ ਭਵਾਨੀ ਦਾਸ ਪਸ਼ੌਰੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

੧੩੩. ਸਾਹਜ਼ਾਦਾ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਤਖ਼ਤ ਤੇ

੧੫ ਮਾਘ ੧੮੭੩ ਬਿ. ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਦਰਬਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਲ ਰਈਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਹੱਥੀਂ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਦਾ ਤਿਲਕ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਾਜ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਵਾਰਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜਲਸਾ ਅਨਾਰਕਲੀ ਵਿੱਚ ਬੜੀ