ਕਾਬਲ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ੫੦ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਹੁੰਡੀ ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਟਾਸ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜ ਗਿਆ।

੧੩੯. ਜਮਾਂਦਾਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਰੋਪੀ

ਇਸੇ ਸਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜਮਾਂਦਾਰ ਨੂੰ ਡੇਵਢੀ ਦੀ ਅਫਸਰੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ੫੦ ਹਜ਼ਾਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸਬੱਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮਲਾਲ, ਜੋ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਸਿੰਘ ਬਣ ਜਾਏ। ਕਿੰਤੂ ਰਾਮ ਲਾਲ ਯੂ.ਪੀ. ਵੱਲ ਨੱਸ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਗੱਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਕਿ ਅਸਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਕਿੰਤੂ ਅੱਜ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਓਹਦੀ ਜਾਗੀਰ ਓਹਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ੪੦੦੦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਅਫਸਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਜਨਰਲ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੀਆਂ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਡੇਵਢੀ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

੧੪੦. ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਖਰਾਜ ਵਸੂਲ ਕਰਨਾ

ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ੧੮੧੮ ਮੁਤਾਬਕ ੧੮੭੬ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੇ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਖਰਾਜ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਖਰਾਜ ਲੈ ਕੇ ਜਦ ਓਹਨੇ ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਖਰਾਜ ਮੰਗਿਆ, ਤਦ ਓਹ ਨੱਠ ਕੇ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਬਲਾਸਪੁਰ ਜਾ ਠਹਿਰਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸਤਲੁਜ ਲੰਘ ਕੇ ਖਲੋਰ ਪਚਰਵਤਾਂ ਅਕਾਲ ਗੜ੍ਹ ਆਦਿਕ ਕੁਝ ਕਿਲ੍ਹੇ ਫਤੇਹ ਕੀਤੇ ਤੇ ਓਹਨੂੰ ਬਲਾਸਪੁਰ ਜਾ ਘੇਰਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦੇਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਏਜੰਟ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੇ।

੧੪੧. ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ

੧੮੭੭ ਬਿਕ੍ਰਮੀ (ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੮੧੯) ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਮਿਸਲ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਨੇਕ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਂਦੇ ਹੀ ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਨੇ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਓਹਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਨੇ ਭਾਰੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਭਿੰਬਰ ਛੱਡ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਜੇਹੀਆਂ ਹੌਲੀਆਂ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜੋੜੀ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਠਹਿਰੇ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਬਾਰਬਰਾਦਰੀ, ਖ਼ੁਰਾਕ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਇਕੱਤ੍ਰ ਕਰ ਕੇ ਪਿੱਛੋਂ ਭੇਜਣ ਲੱਗੇ। ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਦੇ ਰਾਜੋੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁੱਜਣ ਤੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਆਕੀਆਂ ਵਾਲਾ ਰੰਗ ਢੰਗ ਦੱਸਿਆ, ਕਿੰਤੂ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਇਆ ਵੇਖ ਮੁਲਕ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਓਹਦਾ ਲੜਕਾ ਰਹੀਮਉਲਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ। ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਭੇਜਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਤਰਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਓਹਦੇ ਬਾਪ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਹਾਇਕ ਦਲ ਹੁਣ ਭੰਬਰ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ।