ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਬਨਾਰਸ ਜਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੀ ਹੈਂਕੜ ਵੇਖ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰ ਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭੇਜਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀਰਤਾ ਤੇ ਦਾਨਾਈ ਨਾਲ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਕਾ ਬਠਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ।

ਜਦ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜਾ ਤਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮਝਾਣ ਬੁਝਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਨਾਰਸ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਜਹੇ ਸੂਰਬੀਰ ਦਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਰਹਿਣਾ ਅਵੱਸ਼ਕ ਸੀ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਓਥੇ ਗਵਰਨਰ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਸ੍ਰ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਸੱਦ ਲਿਆ ਗਿਆ।

੧੪੯. ਮੀਆਂ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰ

ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ ਡੇਉਢੀ ਤੇ ਨੀਯਤ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਭਰਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਗਰ ਖਾਂ ਰਾਜੋੜੀ ਵਾਲਾ; ਜੋ ਰਾਜ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰ ਕੇ ਨੱਠਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ, ਫੜ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਡੇਡੂ ਡੋਗਰਾਂ ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਬਦਮਾਸ਼ ਸੀ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਓਹਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਕੜੀ ਜਾਗੀਰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹੀਮ ਖਾਂ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬਉਲਾ ਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ੧੨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ।

੧੫੦. ਮਿਸਟਰ ਮੋਰ ਕਰਾਫਟ

ਇਸੇ ਸਾਲ ਮੋਰ ਕਰਾਫਟ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜੋ ਲੰਕਾਸ਼ਾਇਰ (ਇੰਗਲਸਤਾਨ) ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸੈਰ ਕਰਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਸ ਲਾਹੌਰ ਠਹਿਰਿਆ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬੜੀ ਖਾਤਰ ਤਵਜੋ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਤੋਪਖਾਨੇ ਰਸਾਲੇ ਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜਾਂ ਆਦਿਕ ਵਖਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਬੜਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ।

ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਯਾਰ ਕੰਦ ਘੋੜੇ ਖਰੀਦਣ ਵਾਸਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਰਾਹ ਕੁਝ ਔਖ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਕਾਬਲ ਦੇ ਰਾਹ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਆਈ। ੧੮੨੧ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਮੋਰ ਕਰਾਫਟ ਲਦਾਖ ਪੁੱਜਾ ਤੇ ਇਸੇ ਸਫਰ ਵਿੱਚ ਓਸ ਨੂੰ ਮੁਲਕ ਰੂਸ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਤੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਨੈਸਲਰੋਡ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚਿੱਠੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ:

'ਸ਼ਾਹਨਸ਼ਾਹ ਰੂਸ ਦੀ ਹਰ ਮੁਲਕ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਤ ਬੜੇ ਨੇਕ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਅਸੀਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਿਲੀ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਹਾਂ ਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ ਰਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।‘ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਸੌਦਾਗਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਤੇ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਿੰਤੂ ਮਿਸਟਰ ਮੋਰਕਰਾਫਟ ਜੋ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਨਾ ਪੁੱਜ ਸਕੀ।

੧੫੧. ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਜ਼ਬਤੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰ

ਜਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਲਿਆਕਤ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ, ਤਦ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਖਰੀ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ