ਲੱਸੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਮੀ ਕੁੰਦਨ ਵਾਸਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਦੱਸ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਉਰਮਲਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਫ਼ਸਰ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਵਤ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਦਫ਼ਤਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਉਰਮਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਨਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਮੌਕਾ-ਪ੍ਰਸਤੀ ਭਾਰੂ ਹੈ। ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸਮਾਜਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬੁਣਦੀ ਲਈ ਦਾਅ ਖੇਡਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਮੀ ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। ਦੀਪਾਂ ਕੁੰਦਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਉਹ ਦੀਪਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚੋਂ ਤਸੱਲੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਛਮੀ ਰਾਹੀਂ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਕਾ-ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਪਾਤਰ ਤਾਰਾ ਚੰਦ। ਉਹ ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਰਣਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਠੇਕੇਦਾਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਮਾਲ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਮਕਸਦ ਹੱਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਖੇਡ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਰਮਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵੇਸਵਾ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣ ਦਾ ਭੇਤ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਉਮਰਲਾ ਪਿਆਰ ਖਾਤਰ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਗੁਨਾਹ ਕਰ ਬੈਠਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਫ਼ਤਰ 'ਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਸਹੇੜਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਿਆਂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਤੀਜਾ ਐਕਟ ਘਟਨਾਵਾਂ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਐਕਟ ਦੌਰਾਨ ਬੁਣਿਆ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਤਨਾਉ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੁਣੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਬੱਤਰਾ ਦਾ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਨਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਬੱਤਰਾ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭੇਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਨਾਉਟੀ ਕੁਨੀਨ ਦੇ ਧੰਦੇ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਬੱਤਰਾ ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਮੁਖ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਧਰੇ ਬੱਤਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਨਾਉਟੀ ਕੁਨੀਨ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਧੰਦੇ ਦਾ ਪਰਦਾਫ਼ਾਸ਼ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁੰਦਨ ਅਤੇ ਉਰਮਲਾ ਵਿੱਚਕਾਰ ਪਿਆਰ ਸੰਬੰਧ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਵਲੋਂ ਉਰਮਲਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਛਾਇਆ ਜਾਲ ਘਾਤਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਉਰਮਲਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਜਾਣਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਉਰਮਲਾ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੱਤਕ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੇਸਵਾ ਮਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਆਪਣੇ ਉਪਰ ਲੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਨਾਟਕ ਅੰਦਰ ਨਵੇਂ ਸਮੀਕਰਨ ਬਣਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਕੂਲ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਕੁੰਦਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮਾਮੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਉਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਮੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਸਥਿਤੀ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਉਂ ਸਥਿਤੀ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਟਕ ਦਾ ਆਖਰੀ ਤੇ ਚੌਥਾ ਐਕਟ ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਮਸਲਾ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਨੇਕ ਰਾਮ ਭੰਡਾਰੀ, ਕੁੰਦਨ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਠੇਕੇਦਾਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖਾਤਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇ