ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ, ਸੂਝ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਬਸ ਏਨਾ ਕੁ ਸੋਚ ਲੈਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਸੁਆਰਥ ਦੀ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਣਾ, ਘਾਟੇਵੰਦਾ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ।"

"ਹਰ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਨ ?"

"ਪੁਸ਼ਪੌਦ ਵਰਗੇ ਜਿਹੜੇ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਸੂਝ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਇਹ ਮੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਖਿਲਾਰਾ ਖਿਲਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਖਿਲਾਰੇ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਚੌਕੀਦਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਦੁਨੀਆਦਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਉਚੇਚਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੀ। ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਮੰਨ ਕੇ ਤੁਰੇ ਰਹੇ। ਜੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੀਊ ਸਦਕੇ ਮਿਲਣ। ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਵਾਹ ਵਾਵ: ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਾਂ। ਸਹਿਜ ਸੁਕਾਏ ਜੋ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਵੇ। ਸਾਡਾ ਯਤਨ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਾਦਾ ਜੀੳ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਹਣਾ ਸੋਚ ਕੇ ਖੁਸ ਰਹਿ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੰਜਾਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ (ਜੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਤਾਂ) ਏਹੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਵਾਂਗ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਸਾ ਜੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੋਈ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਜੀਉਣਾ ਸਿੱਖਣੇ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ......!"

"... ਸੁੰਦਰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਉੱਨਤ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋਈ ਜਾਣਾ ਹੈ: ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲਾ ਹੈ। ਸੁਹਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨੇ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਜੁ ਵਿਕਾਸ-ਯਾਤ੍ਰਾ ਦੀ ਥਕਾਵਟ, ਇਸ ਸਬਰ ਦਾ ਸਵਾਰਥ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਰੂਪ ਮਿੱਟੀ-ਘੱਟਾ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋ ਸੁਹਣੀ ਹੋਣਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਸੁਭਾਵਕ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦਾ ਅਸਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨਤੀ ਦੇ ਉਚੇਚੇ ਯਤਨ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੱਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਰੋਕ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਤਵਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਣਾ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਦੇ ਸੋਦਰਯ ਦੀ ਸਿਖਰ ਹੈ-ਇਹ ਸਦਾਚਾਰ ਹੈ-ਇਹ ਸੱਚ-ਆਚਾਰ ਹੈ, ਪਾਪਾ।"

"ਚਲੋ, ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੱਚ-ਆਚਾਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਉਸ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਜਿਸ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ

"ਮੈਂ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਪਾਪਾ। ਅੰਕਲ ਜੀ ਯੋਰਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਸੀਕਿਓਰਿਟੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਨ ਸਾਧਾਰਣ ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਕੁਛ ਹੱਦ ਤਰ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਸਰਵਥਾ ਅਲਪ ਭਾਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਤਾਂ ਵੀ ਜਨ-ਕਲਿਆਣ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੇ ਕੁਝ ਅਸਰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਉੱਜਲਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"

"ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵੀ ਹੱਥ ਹੈ, ਬੇਟਾ।"

ਸੁਨੇਹਾ, ਪਾਪਾ ਅਤੇ ਸੁਮੀਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਦੇਖੋ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਜਾਜ਼ਤ