14

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ,

10.11.95.

ਸਨੇਹਾ,

ਸੁਮੀਤ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਵਾਰਤਾਲਾਪਾਂ ਨੇ ਪਾਪਾ ਉੱਤੇ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਹਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਿਰਸੰਕੋਚ ਪਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਧੂਪੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੁਮੀਤ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਪਰੰਤੂ, ਵਰਤਮਾਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਮੰਨ ਸਕਣਾ ਵੀ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ, ਝੂਠ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਸੋਚਦੇ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉੱਨਤੀ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਬਾਰੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਹੋਣਾ ਮੈਨੂੰ ਓਪਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕਾਬਲੀਅਤ ਹੈ, ਅਵਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾ ਦੀ ਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਏਹੋ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਉਹ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਦੇ ਇਹ

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੱਕਾਂ ਸੋਸਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੁਮੀਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਧੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਕਈ ਵੇਰ ਬੀ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਬੀ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਉਹ ਖਿੱਝ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਕੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬੇਠ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ?" "ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ, ਸਰਦਾਰਨੀ ਜੀ," ਕਹਿ ਕੇ ਪਾਪਾ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪਾ ਦੇ ਸੰਸਿਆਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮੈਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ, ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਕੇ ਸੁਮੀਤ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨਾ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਪਾਪਾ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ ਚੁੱਪ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ। ਅਜੇ ਵਕਤ ਹੈ, ਬੀਤਿਆ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਮੁੜ ਕੇ।"

ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ, ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ-ਪਿਛਲੇ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੀਪੂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਚਾਹ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਗਵਾ ਲਈ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੂਜਾ ਮੌਕਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਡਾਈਨਿੰਗ ਰੂਮ ਦੀ ਥਾਂ ਘਰੇਲੂ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਬੀ ਜੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ। ਬੀ ਜੀ ਉਸ ਦਿਨ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਈ ਜੀ ਨਾਲ ਬਾਜਾਰ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਰਨਜੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡ੍ਰਾਈਵਰ ਸੀ। ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲੋਂ, ਟੋ ਚੁੱਕੀ ਦੀਪੂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਉਂ ਦੇ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ