ਐਟਮਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਐਟਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਬਦਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹਰ ਸ਼ੇਅ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਥਾਗੋਰਸ ਵਰਗੇ ਜੀਵਧਾਰੀ ਵੀ।"

"ਇਸ ਕਥਨ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਹਾਂ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਅਨੈਕਸੀਮੈਂਡਰ ਅਤੇ ਅਨੈਕਸੀਮੀਨਜ਼ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਇਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ (ਗਲਤ ਜਾਂ ਠੀਕ) ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਬੇਲੀਸ ਪਿਰਾਮਿਡ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੱਸਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਪਰ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸਾ ਅਜੇਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਆਖੀ।"

"ਬੇਟਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਫਲਸਵੇ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਉਪ੍ਰੇਕਤ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਉ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਆਰਫੀਅਸ ਨੇ ਸੈਕਸ ਜਾਂ ਡਾਇਓਨੀਸਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸ਼ਰਾਬਖੋਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੈਤਾ ਭਰਪੂਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਮਸਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਮਸਤੀ ਦੇ ਸਭਿਅ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਪਿਥਾਗੋਰਸ ਨੇ ਉਸੇ ਆਰਥਿਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬੇਕਸ ਜਾਂ ਡਾਇਓਨੀਸਸ ਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬੈਕਸ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਕਾਇਮ ਸੀ। ਪਿਸ਼ਾਗਰਸ ਨੇ ਇਸ ਰੁਚੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਇੱਕ ਅਜੇਹੇ (ਪਿਥਾਗੋਰਸ ਵਰਗੇ) ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੂਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਸਦਕਾ ਰੱਬ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜੇ ਹਨ।"

"ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਈਸਰਵਾਦੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਵੀਰ ਜੀ।"

"ਈਸ਼੍ਵਰਵਾਦੀ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਰਹੱਸਵਾਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਬੋਧੀ ਲੋਕ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਈਸ਼ਰਵਾਦੀ ਹੋਣਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਇੱਕ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇਸ਼ਟ ਥਾਪ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਬ ਬਣਾ ਧਰਿਆ ਸੀ। ਸਮਾਧੀ, ਲਿਵ, ਮਸਤੀ, ਹਠੂਲੀਅਤ, ਵਜਦ, ਆਵੇਸ਼, ਅਨੁਮਾਦ ਅਤੇ ਹਾਲ ਆਦਿਕ ਮਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਸ ਅਸਾਧਾਰਣ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਕਿਸੇ ਅਲੋਕਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਲੋਕਿਕ ਮਨੋਰਥ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਈਸ਼੍ਵਰ ਹੈ। ਜੇ ਈਸ਼੍ਵਰ ਇੱਕ ਅਲੋਕਿਕ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਅਲੋਕਿਕ ਜਾਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸਾਧਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਹੱਸਵਾਦ ਬਿਨਾਂ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਸੰਸਾਰਕ ਵਸਤੂਆਂ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"

"ਵੀਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਸਨੇਹਾ ਬੇਟੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿਉ।"

"ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਅਨੈਕਸੀਮੈਂਡਰ ਜਾਂ ਬੇਲੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉੱਤਰ ਹੈ, 'ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।' ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੇਬੀਲੋਨੀਅਨ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ: ਪਰ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬੇਬੀਲੋਨੀਅਨ