"ਡਰੋਸੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀ। ਈਰਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਮੋਸ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਹੀ ਮਿਲੀਟਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੈਮੋਸ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਿਥਾਗੋਰਸ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੱਲੀਕੁੱਟੀਜ਼ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਸੈਮੋਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੱਖਣੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਨਗਰ ਰਾਜ ਕੁੱਟੇਨਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਟਲੀ ਵਿਚਲੇ ਯੂਨਾਨੀ ਨਗਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਈਰਾਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂ ਘੱਟ ਸੀ: ਪਰ, ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਤਲੇ ਨਗਰ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਿਥਾਗੋਰਸ ਕੋਟੋਨਾ ਪੁੱਜਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਇਸ ਨਗਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਲੋਕਰੀ ਨਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਰਾਜ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰਿਆਂ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਧੋਣ ਲਈ ਜਾਂ ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਦਾ ਚਾਅ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁੱਟਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੂਨਾਨੀ ਬਸਤੀ ਸਿਬਾਰਿਸ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਵਿਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਪਿਥਾਗੋਰਸ ਕੁਟੋਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ 510 ਪੂਰਵ ਈਸਵੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕੋਟਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਪਿਥਾਗੋਰਸ ਨੇ ਕੁਝ ਪੈਰੋਕਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਿਆ: ਪਰ, ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਏਨਾ ਵਧਿਆ ਕਿ ਪਿਗਰਸ ਨੂੰ ਕੋਟਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਦੂਜੇ ਯੂਨਾਨੀ ਨਗਰ ਰਾਜ, ਮੈਟਾਪੇਨਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਧਰਮ ਖ਼ੂਬ ਪਰਵਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਕਈ ਨਗਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸੱਤਾ ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ। ਇਉਂ ਆਪਣੇ ਚਲਾਏ ਧਰਮ ਨੂੰ ਖੂਬ ਵੱਧਦਾ ਫੁਲਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਥਾਗੋਰਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਧਰਮ ਗਣਿਤ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਦੀ ਬੋਧਕਤਾ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਸੀ। ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖੇਡੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨਾਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਿਸਕਸੀ (ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ) ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨਾਹੀਆਂ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਯੂਨਾਨੀ ਅਰਿਸਟੈਕਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਾਹੀਆਂ, ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਿਥਾਗਰਸ ਦਾ ਧਰਮ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਅਲੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਬਣ ਸਕਿਆ। ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਧਰਮ ਨੇ ਗਣਿਤ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸੋਧੇ ਤੋਰਿਆ ਹੈ। ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਗਣਿਤ ਦੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਏਥੋਂ ਤਕ ਵਧ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਜੇਹੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਹੇਠੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਜਾਂ ਰੇਖਾ ਗਣਿਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।"

"ਪਾਪਾ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਹੋਣਗੇ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ, ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਰੰਗੀਨੀ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਲਸਵਾ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਨਾਹੀਆਂ ਪਰਵਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਹ ਨਾ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜ਼ਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।"

"ਨੀਰਜ, ਯੂਨਾਨੀ ਨਗਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਿਸਟਏਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ