ਇਹ ਤਿੰਨ ਫ਼ਾਇਰ ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਮੈਕਸਵੈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਕੇਤ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਸਤਾ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਖੇਤਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ। ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਇਕ ਡਰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਉਠਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਾਂ ਮੈਕਸਵੈਲ ਦੇ ਦਸਤਿਆਂ ਦੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ 'ਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ 'ਚ ਘਿਰਿਆ ਲੰਗੜਾਉਂਦਾ ਆਉਂਦਾ ਦਿਸਿਆ। ਹੱਥ 'ਚ ਬਰਛਾ ਫੜੀ ਛੇ ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਦਮ ਰੁਕ ਗਏ। ਇਕ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤੜਾਂ ਤੇ ਬਰਛੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਾਲ ਫਤੂਹੀ ਪਾਈ ਫਰੰਗੀ ਵਰਦੀ 'ਚ ਹੀ ਖੜਾ ਸੀ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪਗੜੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ। ਫਰੰਗੀ ਵਰਦੀ 'ਤੇ ਕਰਨਲ ਦੀਆਂ ਫੀਤੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਾ ਰੋਹਬ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਚਾਲ ਵਿੱਚ । ਬੁਜਦਿਲ ਅਤੇ ਦਗਾਬਾਜ਼ ਆਦਮੀ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਆਕੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਵੇਖੇ ਕਿ ਉਹ ਸੌ ਫੀਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ' ਹੈ।

"ਤਾਂ ਮਿਸਰ ਲੱਖਣ ਰਾਮ । ਅੱਜ ਸਮਾਂ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਸੱਚ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦਾ। ਤੂੰ ਕਈ ਭੇਖ ਧਾਰੇ : ਕਦੀ ਸਿੱਖ ਸਜਿਆ, ਕਦੇ ਫਰੰਗੀਆਂ 'ਚ ਜਾ ਰਲਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਲੁਟੇਰਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਫੇਰ ਫਰੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਤੇ ਹਾਂ ! ਨਾ ਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਫਰੰਗੀ ਵਰਦੀ ਦੇ ਲਾਇਕ ਏਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਖੰਡੇ ਵਾਲੀ ਪਗੜੀ ਦੇ। ਦਰਅਸਲ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਆਦਮੀ ਕਿਸੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ।" ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ :

"ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਲੱਭਾ ?"

"ਅਸਤਬਲ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਘਾਹ ਦੇ ਢੇਰ 'ਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ।"

ਲੱਖਣ ਸਿੰਘ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ:

"ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇਵੋ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜਿਆ। ਮੈਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੋੜ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਕੁੜੀ ਰੂਪ ਕੌਰ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਵੋ ਭਾਵੇਂ ।"

"ਉਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਦੇ।"

"ਸਾਰੇ ?"

"ਹਾਂ, ਸਾਰੇ।"

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਹੀਲ -ਹੁੱਜਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੋਟੇ