ਵੀ ਨਹੀਂ। ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਧਨ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਬੜੇ ਹੋਣਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਖਲਾਕੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।“

“ਤਾਰੀਖ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਿਆਂ ਇਹੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਇਖਲਾਕੀ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦੇ ਗੱਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂ ਹਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉਸ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵੇਖ ਲੈਣਾ, ਇਕ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਸਾਡੇ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਹਕੂਮਤ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਡਾ ਖੁਆਬ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਰੈਡਰਿਕ ਕਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ।

"ਪਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿ ਸਕਾਂਗੇ। ਕਿਸੇ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕਰਕੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਗੱਲ, ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੋਰ ਗੱਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੀ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਹੈ?” ਮਾਰਸ਼ਮੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਫਰੈਡਰਿਕ ਕਰੀ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਹਰਾਵਾਂਗੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਕਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਿਊਂਦਾ ਕਰਾਂਗੇ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੋਮ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਮੁਗਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬੰਗਾਲ 'ਚ ਹਰਾਇਆ, ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ’ਚ ਹਰਾਇਆ, ਉਹ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵਫਾਦਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਹਨ।"

"ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸਰ, ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ।" ਮਾਰਸ਼ਮੈਨ ਬੋਲਿਆ।

"ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਹੁਕਮਰਾਨ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਨਾਲ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਕਮ ਚਾਹੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਹਬ, ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਦਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ।" ਜਾਨ ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਉੱਤੇ ਸਖਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ 'ਚ ਵਸੂਲ ਕਰਦਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਐਸ਼-ਓ-ਇਸ਼ਰਤ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਰਮ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ-ਰਖੇਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀਰੇ-ਜਵਾਹਰਾਤ ਦੇ ਜੇਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕੁਝ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਹਕੂਮਤ ਆਪਣੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਹਰ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਪਾਰੀ ਫਤਿਹਯਾਬ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਵਰਦੀ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਜੇ ਕਦੇ ਸਾਨੂੰ ਖਤਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਵਰਗ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ।“