ਕਰਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਨੂੰ ਆਪਸ 'ਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ। ਜਦ ਕਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਲੱਕੜੀ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਫੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੱਚਮੁਚ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਫੜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।

ਦੋ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਿਆਂ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਮੁੜ੍ਹਕਾ-ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਫੇਰ ਰੂਪ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਲੇਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ :

"ਦਲੇਰ ਵੀਰ, ਜਾਹ ਜ਼ਰਾ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਆ, ਤ੍ਰੇਹ ਲੱਗੀ ਆ।" ਉਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਰੂਪ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਦੋ ਚਾਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਲੈਂਦੀ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ।

"ਇਹ ਖੇਡ ਕਦ ਤਕ ਚਲਦੀ ਰਹੇਗੀ ?" ਇਕ ਵਾਰੀ ਰੂਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਜਦ ਤਕ ਸੱਚਮੁਚ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਡ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਵੈਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ।"

"ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਦੂਸਰੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਰੂਪ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੀ "ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ... ।"

ਜਾਂ ਕਹਿੰਦੀ

"ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਇਸੇ ਉਡੀਕ 'ਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਓਗੇ। ਜਦੋਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਤੜਫ਼ਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ।"

***

28

"ਤੁਸੀਂ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼, ਚਲਾਕ, ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਮਹੱਤਵਕਾਂਖੀ ਕੌਮ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਵਜ਼ੀਰਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਇਕੱਤਰਤਾ ਚ ਬੈਠਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਠਾਣ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

"ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਹ ਜੀ, ਸਾਡੇ ਹਮ-ਮਜ਼ਹਬ ਹੋ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿਹਨੀ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਵੋਗੇ। ਇਸ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਖੋਹਿਆ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੋਂ ਗਵਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।"

"ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਗਲ੍ਹ 'ਚ ਰਸੀ ਪਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਫੜਾ ਦੇਵੋਗੇ। ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ?" ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੋਲਿਆ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁਜਾਹ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉੱਠਾ ਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ