ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਲਖਨਊ ਦੀ ਬੇਗਮ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਮਾਇਤੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ?

ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਚੁੱਪ ਪੱਸਰੀ ਰਹੀ। ਫੇਰ ਇਕ ਬੋਲਿਆ: ਵਕਤ ਵਕਤ 'ਚ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਦਮੀ ਆਦਮੀ 'ਚ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"

ਸ਼ਾਹ ਬਖਸ਼ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਫਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਅਕਸਰ ਜੋ ਪਸ਼ਤੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਥੈਲੀਆਂ ਲੈਕੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਕਹਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲੀਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਬੋਲਿਆ-

"ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹਾਲੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਰੂਸ ਦਾ ਜ਼ਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵੱਲ ਨਾ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਵੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੂਰੇ ਵਜੀਰਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਕਬਜਾ ਜਮਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਦੋ ਹਮਲੇ ਇਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕੀਤੇ ਸਨ?”

ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਇਕ ਦੋ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾ ਆਪਸ 'ਚ ਲੜੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹੀ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੌਕਾ ਹੈ ਇਸ ਤੀਸਰੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਭਜਾਉਣ ਦਾ ।"

"ਅਸਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ-ਕੰਧਾਰ ਤੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਦੱਰਾ ਖ਼ੈਬਰ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਰ ਮਾਰੀ ਕਿ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ 'ਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਫ਼ਰੰਗੀ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਵੀ ਭਜਾ ਦੇਵਾਂਗੇ ।" ਇਕ ਪਠਾਣ ਸਰਦਾਰ ਕਹਿ ਉੱਠਿਆ।

"ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਰੰਗੀਆਂ ਨੇ ਛੱਡਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਕੌਮ ਜੋਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਚਿੰਬੜ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਖੂਨ ਚੂਸ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪ ਲੜਦੇ ਘੱਟ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਘੱਟ ਅਤੇ ਜ਼ਿਹਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਤਾਂ ਸਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ 'ਚ ਬਦਲਣਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ।" ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਜੋਸ਼ 'ਚ ਆ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ।

"ਪੰਜਾਬ, ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦਦਾਰੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜਿਊਂਦੇ ਅਤੇ ਮਰਦੇ ਹਾਂ।” ਇਕ ਪਠਾਣ ਰੋਹ 'ਚ ਬੋਲਿਆ।