ਜਿਹੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਧਾਰ ਤੇ ਲਾਲ ਕੋਟ ਵਾਲੀ ਪਲਟਨ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਪਲਟਨ ਉਤਰਾਈ ਉੱਤਰ ਕੇ ਚਰ੍ਹੀ ਅਤੇ ਕਮਾਦ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖ਼ਬਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰੀ ਪਲਟਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ । ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਿਆਦਾ, ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਖੱਚਰ ਖਿੱਚਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ । ਪਹਾੜੀ ਉਤਰਾਈ ਉੱਤਰਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਪਹੀਏ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦੇ ਤਾਂ ਤੋਪਾਂ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਸਿਪਾਹੀ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦੇਂਦੇ।
ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਫੜੀ ਦੂਰਬੀਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲਾਈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਰਖੇ ਸਨ, ਪੂਰਬੀਏ ਸਨ, ਸਿੱਖ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਫਰੰਗੀ ਅਫ਼ਸਰ । ਫਰੰਗੀ ਘੋੜ-ਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਪਲਟਨ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ 'ਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਖੰਡ ਟੰਗੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਦਸਤਾ ਕਰਨਲ ਨੇਪੀਅਰ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਦਸਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਇਕ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੀਲ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਪ੍ਰੇਡ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਫੇਰ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਸਾਂਭਦੇ ਰਹੇ।
“ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਗਿਣਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਇਸ ਪਲਟਨ ਦੀ ?" ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ।
"ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਮੇਰੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ।"
"ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ?" ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ।
“ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵੀਹ ਛੋਟੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਵੱਡੀਆਂ।”
"ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਸਾਡੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ?"
"ਜੇ ਇਹ ਉਹੀ ਨਵੀਆਂ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ । ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਪਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਸ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਫ਼ਰੰਗੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਇਸ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਲ ਨੇਪੀਅਰ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੈਂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।"
ਫਰੰਗੀ ਕਮਾਂਡਰ ਸਰ ਹਿਊਜ਼ ਗਫ਼ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਮੇਜਰ ਅਗਨਿਊ ਦੀ ਕਮਾਂਡ 'ਚ ਭੇਜੀ ਗਈ ਫਰੰਗੀ ਫ਼ੌਜ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ, ਇਸ ਦਾ ਮਲਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ
