ਉੱਲੂ ਵੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੂ ਹੂ ਇਸ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰਹੱਸਮਈ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਚ ਡੁੱਬਿਆ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੈਰ ਪੁੱਟਦਿਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਤਾਰਨ ਲਗਾ। ਫੇਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੋ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਛਿੜਿਆ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਬਾਹਰਲੀ ਲੜਾਈ- ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀਆਂ ਫਰੰਗੀ ਫੌਜਾਂ, ਗੋਲੇ ਵਰ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਧੁੱਪ ਚ ਲਿਸ਼ਕਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ, ਦੂਜੀ-ਜੋਬਨ ਮੱਤੀ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਲਕਦੀ ਕੀਰਤ ਲਈ ਇਕ ਖਾਮੋਸ਼ ਵੰਗਾਰ--।
ਉਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਜੇ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਖੁੰਜ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸ਼ਾਮੀਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਕਦੀ ਮੋੱਥਾ ਟੇਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ । ਜੋ ਉਸ ਅੰਦਰ ਕੁੱਝ ਸਵਾਲ ਉਠ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਦੁਚਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਾਬਿਆ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਪੰਨੇ ਪਲਟਦਾ ਗੁਰੂ-ਵਾਕ ਲੈਂਦਾ। ਅੰਜ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਾਬਿਆ 'ਚ ਜਾ ਬੈਠਿਆ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਇਕ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਾ:
“ਨਾਲ ਇਆਣੇ ਦੋਸਤੀ ਕਦੇ ਨਾ ਆਵੇ ਰਾਸ।।
ਜੇਹਾ ਜਾਵੈ ਤੇਹੋ ਵਰਤੈ ਵੇਖਹੁ ਕੋ ਨਿਰਜਾਸਿ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਦੇਰ ਸੋਚਾਂ ਚ ਡੁੱਬਾ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ:
"ਹੁਣ ਕੀ ਸੋਚਦੈਂ ਕੀਰਤ ਸਿਆਂ? ਹੁਣ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ--- ।' ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਚਿੱਤੀ ਤੋਂ ਨਜਾਤ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਆਇਆ ਕਿ ਫਰੰਗੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਵੀ ਯੁੱਧ ਬਾਰੇ ਕੋਈ 'ਵਾਕ' ਲਵੇ। ਫੇਰ ਸੋਚਿਆ: ਇਸ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਵਾਕ ਲੈਣ ਦੀ ਭਲਾ ਕੀ ਲੋੜ । ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਾਰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੀ।
ਜਦ ਉਹ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸੀ। ਰੂਪ ਨੂੰ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਉਸ ਬਜੁਰਗ ਨਾਲ ਖੜਾ ਕੁਝ ਦੇਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ। ਠੰਡੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹ ਕੇ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਧੜਕਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
ਜਿਉਂ ਹੀ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰੂਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਓਟ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ । ਘੁਸਮੁਸੇ
