ਪੱਥਰ-ਦਿਲ ਕਿਉਂ ਹੋ ? ਆਪ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਤੜਫ਼ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੜਵਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ?"

“ਤੂੰ ਠੀਕ ਹੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਏਂ ਰੂਪ। ਅਸੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਾਂ-ਇਕ ਸੱਚ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ।"

"ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਮਾਰੋ ਮਾਰ ਹੀ ਸੱਚ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਚਮੁਚ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।“

"ਇਹ ਸੱਚ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਬੇਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਯਥਾਰਥ ਤੇ ਇਹੀ ਹੈ ਨਾ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਬੋਲਿਆ।

""ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਇਹ ਆਦਮੀ ਦੇ ਪਾਗਲਪਨ ਦੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।"

"ਪਾਗਲਪਨ ਹੀ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਪਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਸਤਕ 'ਚ ਬੁਖ਼ਾਰ ਜਿਹਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਜਾਦੂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇਕ ਨਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।

"ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ ਕਿ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਾਂਝੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗੇ।"

"ਹਾਂ ਰੂਪ, ਪ੍ਰੇਮ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਾਂਗ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ...।"

ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਕੁੜਤੇ ਉੱਤੇ ਪਾਈ ਫਤੂਹੀ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਜੋ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। "ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ ਹੁਣ ?" ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੁੰਦਲੀ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਕੀਰਤ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ।

"ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਵੋਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਕੱਲ੍ਹ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਂ ਮੈਂ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।"

ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜਾ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

ਰੂਪ ਬੋਲੀ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ 'ਨਾਮ' ਦੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਆਪਣਾ ਘਰ, ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਹਵਾ 'ਚ ਉੱਡਦੇ ਤੀਲ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ...ਅੱਛਾ, ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ, ਕਿ ਜੇ ਹਾਲਾਤ ਸਾਜ਼ਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ... ?"

"ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਜੇ ਨਾ ਹੀ ਮੰਗੇਂ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।" ਕੀਰਤ ਕੁਝ ਭਾਵੁਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਹਿ ਉੱਠਿਆ। "ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੋਈ ਪੱਥਰ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕੋਈ 'ਅਜਿਹਾ' ਸ਼ਬਦ ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਘਾਤਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।"