“ਘਾਤਕ ਜਾਂ ਵਰਦਾਨ। ਮੈਂ ਤੇ ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹਾਂ ਜੇ ਹਾਲਾਤ ਸਾਜ਼ਗਾਰ ਹੁੰਦੇ..।"

"ਇਹ ਵੀ ਤੇਰਾ ਭਲੇਖਾ ਹੈ ਰੂਪ। ਜੇ ਹਾਲਾਤ ਸਾਜ਼ਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ। ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਤੁਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਰੂਪ", ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕੀਰਤ ਬੋਲਿਆ, " ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ।"

ਇਕ ਅਕਹਿ ਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਕਾਰਨ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਅੱਥਰੂ ਵਗ ਤੁਰੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦੁਪੱਟੇ ਨਾਲ ਪੂੰਝਦਿਆਂ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਬੋਲੀ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਸ ਅਪੂਰਨਤਾ 'ਚ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਸਮਝ ਲਵਾਂਗੀ...।

ਤੁਹਾਨੂੰ-ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਿਓਹਾਰ ਬਹੁਤ ਬਚਗਾਨਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤਹਿ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬਾਲੜੀ ਤੋਂ ਇਕ ਔਰਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵਾਂ...।"

***

33

ਪੌਹ ਫੁਟਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹਾਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਪ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਜ਼ੀਨਤ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਰੁੱਖ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਸਨ । ਇਕ ਪੱਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਿੱਲ ਰਿਹਾ; ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪੰਛੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਫੇਰ ਜਿਵੇਂ ਪੋਲੇ ਪੈਰ ਤੁਰਦੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲੋਅ ਦਿਸਹੱਦੇ 'ਚ ਪੱਸਰ ਗਈ। ਇਕ ਘੁੱਗੀ ਬੋਲ ਉੱਠੀ । ਲੰਮੀ ਪੂਛ ਵਾਲੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਪੰਛੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਇਕ ਡਾਲ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਡਾਲ 'ਤੇ ਉਡ-ਉਡ ਕੇ ਬੈਠਣ ਲੱਗੇ।

ਬਾਰੀ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰੂਪ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਮੰਦ-ਮੰਦ ਮੁਸਕਾਨ ਪੱਸਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ 'ਚੋਂ ਆ ਰਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਪਈਂ। ਦੂਜੇ ਹੀ ਪਲ ਜ਼ੀਨਤ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ।

"ਉੱਠ ਰੂਪ, ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਹਾ ਧੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ। ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਕਿ ਲੜਾਈ ਅੱਜ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਏ।"

ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ: ਕੀ ਤੂੰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ? ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ, ਹਾਂ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਲੰਮੇ ਕੱਦ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਵਰ੍ਹਦਾ ਨੂਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਦਾ।

ਰੂਪ ਦੇ ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ੀਨਤ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਢਾਈ ਵਾਲੀ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦੀ ਕਮੀਜ਼, ਚਿੱਟੀ ਸਲਵਾਰ, ਉੱਪਰ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦਾ