ਸਾਹੋ ਸਾਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਵਾ 'ਚ ਛਾਲ ਮਾਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਡੈਵਿਡਸਨ ਦੀ ਢਾਲ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਭੁੰਜੇ ਜਾ ਪਈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਉਡਾਉਂਦਿਆਂ, ਕੁਝ ਦੇਰ ਹਿਲਦਿਆਂ ਅਹਿਲ ਹੋ ਗਈ। ਡੇਵਿਡਸਨ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਡਿੱਗੀ ਢਾਲ ਵੱਲ ਅਤੇ ਫੇਰ ਭੈਭੀਤ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।

ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਿਲ 'ਚ ਆਇਆ ਕਿ ਬਰਛਾ ਉਸ ਦੇ ਢਿੱਡ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਪਰ ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਜਵਾਨਮਰਦੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਿਲੀ ਦਾ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਵੀ ਪਰ੍ਹੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਫੇਰ ਆਪਣਾ ਬਰਛਾ ਖੱਬੇ ਹੱਥ 'ਚ ਫੜ ਕੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਿਆਨ 'ਚੋਂ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚ ਲਈ।

ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੇ ਜਰਨੈਲ, ਜ਼ੀਨਤ ਤੇ ਰੂਪ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੈਂਸ ਕੋਲ ਖੜੇ ਕਰਨਲ ਨੇਪੀਅਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ:

"ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਡੈਵਿਡਸਨ ਦੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।"

"ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।" ਕਰਨਲ ਨੇਪੀਅਰ ਬੋਲਿਆ, "ਦੋਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਤ ਡੈਵਿਡਸਨ ਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇ ।"

ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਦਿਸਹੱਦੇ 'ਚ ਡੁੱਬਣ ਵਾਲਾ ਸੀ । ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ । ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕੌਣ ਕਿਸ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੌਣ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਜਿਸਮਾਂ 'ਚੋਂ ਲਹੂ ਸਿੰਮਦਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਸਾਰੇ ਸਾਹੀ ਹੋਇਆਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਲੜਖੜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ 'ਚ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਖ਼ਰ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੜਖੜਾਏ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਭੁੰਜੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

***

35

ਦੋ ਫਰੰਗੀ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇਕ ਬਿਨਾਂ ਸਵਾਰ ਘੋੜ ਲੈ ਕੇ ਦਵੰਧ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਰ ਘੋੜਾ ਲਈ ਉਸ ਪਾਸੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਫਰੰਗੀਆਂ ਨੇ ਡੈਵਿਡਸਨ