ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਉਡਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

"ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ 'ਚ ਨਾ ਪਾਓ" ਕੋਲ ਖੜਾ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਬੋਲਿਆ।

"ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਠੀਕ ਹਾਂ।”

ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲੇ ਵਰਨ ਲੱਗੇ। ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਭਰ ਉੱਠਿਆ। ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਓਟ ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਬੋਛਾੜ 'ਚ ਫ਼ਰੰਗੀ ਜਰਨੈਲ ਨੇਪੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਇਸੇ ਹਫੜਾ-ਦਫਤੀ 'ਚ ਕਰਨਲ ਹਡਸਨ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗੋਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਖਿਸਕ ਗਿਆ। ਇਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਚ ਰੱਸੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਿੱਲੀਆਂ, ਪੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਔਜ਼ਾਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਗੋਰਖੇ ਅਤੇ ਸਕਾਟ ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ 'ਚੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋ ਚਾਰ ਮਿੰਟ 'ਚ ਹੀ ਪੰਝੀ ਤੀਹ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਭੁੰਜੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦਸਤੇ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਹੱਥੋਂ ਹੱਥ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।

ਹੁਣ ਲੜਾਈ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਪਠਾਣ ਹੱਥ 'ਚ ਪਸਤੌਲ ਫੜੀ ਕੋਡਾ ਹੋ ਕੇ ਦੌੜਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਸਤੌਲ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਠਾਣ ਦੂਜੇ ਪਲ ਮੂੰਹ ਭਾਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜੋ ਸਕਾਟ ਅਤੇ ਗੋਰਖੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਫ਼ਾਇਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੰਧ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਫ਼ਰੰਗੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣ ਖ਼ਾਤਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੰਧ 'ਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਥਾਵੇਂ ਪਾੜ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈਆਂ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਫੜੀ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਫ਼ਾਇਰ ਕਰਦੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਉੱਚੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੁੱਕੀ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਖ਼ਾਸ ਦਸਤੇ। ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਕੰਧ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਦੋ ਥਾਵੇਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਾੜ ਪੈ ਗਏ। ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਪੌੜੀਆਂ ਲਾ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਧ 'ਚ ਪੈ ਗਏ ਮਘੋਰੇ 'ਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕੰਧ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਵੀ ਉੱਪਰੋਂ ਰੁੜ੍ਹਨ ਲੱਗੇ। ਗੋਰਖੇ, ਪੂਰਬੀਏ ਅਤੇ ਫ਼ਰੰਗੀ ਸਿਪਾਹੀ ਉੱਪਰੋਂ ਵਰ੍ਹਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਕਾਰਨ ਧੜਾਮ-ਧੜਾਮ ਥੱਲੇ ਰੁੜਣ ਲੱਗੇ।