ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਦ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੂਸਰਾ ਕੋਈ ਮੁੰਡਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਕ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਹੱਥਪਾਈ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਫਰੰਗੀ ਸਿਪਾਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਾਠੀ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਬਹੁਤ ਪਤਲੀ ਜਿਹੀ। ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਹਾਸਾ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸਲਵਾਰ ਖਿੱਚ ਲਈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਲੂਨ ਲਾਹ ਲਈ। ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਤੇ ਭੁੰਜੇ ਡਿੱਗੀ ਜਾਂ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਕਟਾਰ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ 'ਚ ਖੋਭ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਪਾਹੀ ਹਾਏ-ਹਾਏ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦਾ ਫਹਾਰਾ ਛੱਡਦਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ ਅਤੇ ਫੇਰ ਭੁੰਜੇ ਜਾ ਡਿੱਗਾ। ਕੁੜੀ ਉਸ ਦੇ ਭੁੰਜੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨੱਸ ਤੁਰੀ, ਐਨ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੁਸਮੁਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾ ਟਕਰਾਈ। ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ। ਗੋਰਾ ਰੰਗ, ਪਰ ਮੈਲੇ, ਲਹੂ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਅੱਧੋਂ ਵੱਧ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਲ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਢੱਕਦੇ । ਕੁੜੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਚੁਸਤ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਚਮਕ ਸੀ । ਕੁੜੀ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਹੁਣ ਕਟਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਕੁਝ ਡਰੀ-ਪਰ ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਅਤੇ ਨੱਸਦਿਆਂ ਘੁਸਮੁਸੇ 'ਚ ਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਉਹ ਇਸ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਮਿੱਟੀ ਭਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਾ ਭੁੱਲ ਸਕਿਆ।

ਅਤੇ ਹੁਣ ਜਦ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਤੇ ਭੱਜ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਕਿਸੇ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਗਲ 'ਚੋਂ ਲਾਹਿਆ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਕੈਂਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਲਮਕਾਇਆ ਝੋਲਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।

"ਮੈਥੋਂ ਡਰੀਂ ਨਾ ।” ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ।"

"ਤੂੰ ਕਹਿ ਕੀ ਸਕਦਾ ਏਂ ਭਲਾ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਹੀ ਕਹੇਂਗਾ ਕਿ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ? ਪਰ ਮਤਲਬ ਮੁਤਲਬ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਬਸ ।"

“ਹਾਂ, ਸੋਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹੀ ਰਿਹਾਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਕੌਣ ਏਂ ਅਤੇ ਇਹੀ ਕੰਮ ਕਿਉਂ...।

"ਇਹ ਨਾ ਪੁੱਛ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ।", ਕੁੜੀ ਨੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੱਟਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਪੁੱਛ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਲੁੱਟਦੇ, ਨਾ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ; ਬੇ-ਐਬ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਘਿਰਨਾ ਨਾ ਕਰ। ਜੇ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਰਾਖ਼ਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਰ । ਅੱਛਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਲਦੀ ਹਾਂ । ਫੇਰ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ... ।"

ਅਤੇ ਉਹ ਰਹੱਸਮਈ ਕੁੜੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ।

***