"ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਲਵੋ। ਫੇਰ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਪੁੱਛ ਲੈਣਾ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਨ ਫਿਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਹਰਮ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਣੋਗੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਤਬਾਰ ਲਾਇਕ ਬਾਂਦੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵੀ ਪਵੇਗੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹੀ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦੇ ਸਕੇ। ਸ਼ਾਹੀ ਮਹੱਲਾਂ ਦੀ ਹਰਮ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਖੜਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੀ ਨਾਜ਼ਕ ਅਤੇ ਨਾ-ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ? ਫੇਰ ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਿਆ :

"ਮੈਂ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲੀ ਹਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਵਰ੍ਹੇ ਚੈਨ ਨਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹੀ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ।"

ਗੁਲਬਾਨ ਕੁਝ ਦੇਰ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ। ਫੇਰ ਬੋਲੀ।

"ਠੀਕ ਏ। ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ... ?"

"ਮੈਂ ਸੋਚ ਲਿਆ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਿ 'ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਸੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਮੈਂ ਵੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ।"

"ਮਾਸੀ" ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁਲ ਬਾਨੋ ਨੇ ਉਸ ਔਰਤ ਵੱਲ ਗਹੁ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਉਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਮੁੜ ਆਈਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਸ ਔਰਤ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਨੱਕ, ਅੱਖਾਂ, ਬੁੱਲ੍ਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੰਨੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੜਕਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਦੱਬੀ ਜਿਹੀ ਚਾਹਤ, ਕੁਝ ਘੁੱਟੇ ਹੋਏ ਬੋਲ ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ :

"ਚਰਾਗ ਗੁਲ ।" ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ।

ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਉਹ ਉਸ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ, ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਲਬਾਨੋ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਛਲਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਐਸੇ ਅਸੀਮ, ਅਣਜਾਣੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਉਹ ਵੰਚਿਤ ਰਹੀ ਸੀ।

***

ਇਸ ਔਰਤ, ਯਾਅਨੀ ਗੁਲਬਾਨੋ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜ਼ੈਨਬ ਖ਼ਾਤੂਨ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਦੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ 'ਚੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇਕ ਨੂੰ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਗੁਲਬਾਨੋ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਹਰਮ 'ਚ ਆ ਕੇ ਗੁਲਬੇਗ਼ਮ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਕਦੀ ਕਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬਾਰੇ