ਅਤੇ ਮੇਵੇ ਬਦਾਮ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਹ ਕੁਝ ਮੇਵੇ ਮੂੰਹ ਚ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ਰਬਤ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰਦਿਆਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲੀ:
"ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਜਿਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸੁਣਦੀ ਆਈ ਹਾਂ।“
“ਕਿਸਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” ਜੀਨਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
'ਉਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਜਾਂ ਪੋਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।“
ਰੂਪ ਬੂਹੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜੀ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੀਨਤ ਨੇ ਬੂਹੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ।
“ਵਾਹ ! ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਇਸ ਜਿੱਡੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹੱਲਾਂ 'ਚ ਪੁਚਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।“
"ਜੇ ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਮੁਆਫ਼ ਹੋਵੇ", ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਧਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸੀ?”
"ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ? ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਇਕ ਲੱਦਾਖੀ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਲੱਦਾਖ ਚਲੀ ਗਈ ਸਾਂ। ਬਹੁਤ ਸਕੂਨ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ। ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਅਮਨਪਸੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ!”
“ਹੁਲਾਇਸੀ” ਨਾਮ ਸੀ ਨਾ ਉਸ ਦਾ ?" ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੋਲਿਆ।
"ਹਾਂ, ਇਹੀ ਨਾਮ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਖੋ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿ ਜਿਸ ਬੌਧ-ਮੰਦਰ ਕੋਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਗੋਂਫਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਦੂਰ ਇਕ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਦਾਖੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਰਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰੇ। ਮਜ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਫਜ਼ ਮੇਰੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਸਨ।
"ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹੋ?” ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
"ਕਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਿਆਹ-ਪੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ 'ਦਰਦ" ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਠਾਣ 'ਕਾਫ਼ਿਰ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਕਦੀਮ ਜਾਤੀ 'ਚੋਂ ਹਨ-ਚਾਹੇ ਹੁਣ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕਬੀਲੇ ਨੇ ਵੀ ਦੋ ਕੁ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਦਾਖ਼ ’ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦਰੋਕਪਾ’ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸੇ ਕਦੀਮ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਚ ਰਹਿ ਰਹੇ 'ਦਰਦਾਂ' ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਲੱਦਾਖ਼ ਜਾ ਵੱਸੇ।"
"ਕਈ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਜੀਨਤ ਕਹਿ ਉੱਠੀ, "ਕਿੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਦੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਦੀ ਕਿੱਥੇ ਪੁਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
ਰੂਪ ਜਦੋਂ ਦੀ ਇਸ ਕਮਰੇ ਚ ਆਈ, ਗੁਲਬਾਨੋ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
