ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਹੋਵੇ ਚਾਹੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਜਾਂ ਗੁਲਾਮ। ਇਸੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਚੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ।"

ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੁਝ ਬਹੁਤਾ ਹੀ ਬੋਲ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਇਸ ਮਾਹੌਲ 'ਚ ਸ਼ਾਇਦ ਠੀਕ ਨਾ ਢੁੱਕੇ। ਫੇਰ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਦਲਦਿਆਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਆ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੈਠ।"

ਰੂਪ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਈ। ਗੁਲਬਾਨੋ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਲੱਕ ਦੁਆਲੇ ਬਾਂਹ ਵੱਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਫੇਰ ਆਖਿਆ:

"ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਬੇਟੀ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਯਾਦ ਹੈ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਏਂ ?"

"ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਕੁਝ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਲਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਅਸਲੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਅਨਜਾਣ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ।" ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਬੋਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇ। ਫੇਰ ਬੋਲੀ, "ਅਲਬੱਤਾ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਕ ਤੀਵੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਈ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਇਕ ਦੋ ਵਾਰੀ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁੱਛੜ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਤੇ ਖੇਡਣ ਪਹਿਨਣ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ ।"

"ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਵੇਖਣ ’ਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀ ?"

"ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਪੱਟੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।"

"ਉਹ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ?" ਗੁਲਬਾਨੋ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਜੇ ਇਹ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਉਹ ਰੂਪ ਪੋਤਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੋਈ ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਰਖੇਲ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ।"

"ਜੇ ਧੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ?" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਆ।

"ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ। ਅੱਠ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀਆਂ।" ਗੁਲਬਾਨੋ ਨੇ ਕਿਹਾ।

"ਆਓ ਬੇਗ਼ਮ ਸਾਹਿਬਾ", ਜੀਨਤ ਗੁਲਬਾਨੋ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦਿਆਂ ਬੋਲੀ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਬਹਿਸ ਤਾਂ ਕਦੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ। ਬਹਿਸ ਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ਦੋ ਹੀ ਕੰਮ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ।" ਫੇਰ ਰੂਪ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਆਓ ਰੂਪ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਖਾਨੇ 'ਚ ਪੁਚਾ ਦੇਈਏ, ਕੁਝ ਅਰਾਮ ਕਰ ਲੈਣ। ਬਹੁਤ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ।"

"ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਖਾਨੇ 'ਚ ਇਕੱਲਿਆਂ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦੇਵੋ। ਜੇ ਰੂਪ