ਹੈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ...। "

ਮੂਲ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ 'ਚ ਬੈਠਾ ਇਕ ਨਵੀਂ ਆਈ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਪੱਖਾ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲੀ-

ਇਹ ਵਕਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ਪੁੱਤਰ, ਤਲਵਾਰ ਫੜਨ ਦਾ ਹੈ...। ਵਿਹਲਾ ਬੈਠਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸੁਸਤ ਅਤੇ ਮਿਆਨ 'ਚ ਪਈ-ਪਈ ਤਲਵਾਰ ਨੇ ਜੰਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।" ਪਰ ਮੂਲ ਰਾਜ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਮਾਂ ਬੋਲਦੀ ਗਈ:"ਠੀਕ ਏ... ਮੈਂ ਸੁਜਾਹਬਾਦ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਭੇਜਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੂਪ ਕੌਰ ਨੂੰ....। ਲੱਗਦਾ ਏ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਚੁੱਕਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁਣ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ...।“

ਮੂਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਾਓ ਜਵਾਬ ਕੀਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਦੇਈਂ ਸਰਾਪ ਮਰ ਜਾਵਸਾਂ ਮੈਂ

ਇਕ ਮਾਰ ਮਰ ਤੂੰ ਇਕੇ ਨਿਕਲ ਏਥੋਂ, ਬੀੜਾ ਜੰਗ ਦਾ ਆਪ ਉਠਾਵਸਾਂ ਮੈਂ

ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਵੱਲ ਲਿਖ ਕੇ ਟੋਰਸਾਂ ਮੈਂ, ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੇਗ ਸਦਾਵਸਾਂ ਮੈਂ

'ਹਾਕਮ ਚੰਦ' ਇਨਾਮ ਮੈਂ ਦੇਵਸਾਂ ਗੀ, ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਲੜਾਵਸਾਂ ਮੈਂ।

***

44

ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਬੂਹੇ ਦੀਆਂ ਦਹਿਲੀਜ਼ਾਂ 'ਚ ਸਹਿਮੇ ਸਹਿਮੇ ਖੜੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਚ ਜ਼ੀਨਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਝਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਉਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾ ਗਈ।

"ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮੁਲਤਾਨ ਜਾਣਾ ਐਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?" ਇਹ ਜਾਣਦਿਆ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਕਿ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਇਹ ਲੜਾਈ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੀ ਹੁਕਮ ਅਦੂਲੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।"

"ਤੁਸੀਂ ਕਦੀ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਡਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ ?"

"ਮੈਂ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।"

ਜ਼ੀਨਤ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਅੱਥਰੂ ਤੈਰਨ