ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੱਕ ਦੁਆਲੇ ਬਾਂਹ ਵਲ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਜੀਨਤ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਜੀਨਤ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਂਪਦੀ ਹਾਂ।"

"ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੈ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਬੋਲਿਆ, "ਸੂਰਜ ਕੁੰਡ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ।" ਸੁਣ ਕੇ ਜੀਨਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵੱਧ ਗਈ।

ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਚੀਂ-ਚੀਂ ਕਰਦਿਆਂ ਖੁੱਲਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਲੱਗ ਗਈ। ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੂਪ ਕੌਰ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿੱਠ ਤੇ ਢਾਲ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਜੇਰ-ਏ-ਬਖ਼ਤਰ ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਈ ਹੋਈ।

ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਮਨ ਹੀ ਮਨ-ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ :

ਦੇਹਿ ਸਿਵਾ ਬਰੁ ਮੋਹਿ ਇਹੈ, ਸੁਭ ਕਰਮਨ ਤੇ ਕਬਹੂੰ ਨ ਟਰੋਂ ॥

ਨਾ ਡਰੋਂ ਅਰਿ ਸੋ ਜਬ ਜਾਇ ਲਰੋ, ਨਿਸਚੈ ਕਰਿ ਅਪਣੀ ਜੀਤ ਕਰੋਂ॥

ਅੱਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਪ ਕੌਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਹੋਣਾ ਨਾਟਕ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੋਝੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁਚ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ 'ਚ ਸੁਤੇ ਸਿੱਧ ਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧਮਕ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਲਕਦਾ ਜੋਸ਼, ਸਮੂਹਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਰੂਪ ਕੌਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁਚ ਹੀ ਸ਼ਹਿਜਾਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਭਾਵੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਹਾਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।

***

45

ਸੂਰਜ ਕੁੰਡ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਪੈ ਗਈ। ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਤੁਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਜਨਰਲ ਗਫ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਹਾਲਤ 'ਚ ਸੂਰਜ ਕੁੰਡ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੁਜਾਹਬਾਦ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ