'ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਇਹ ਮੌਤ ਦੀ ਖੇਡ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ!" ਰੂਪ ਕੌਰ ਫਰੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੇਜਰ ਸਮਿਥ ਰੂਪ ਕੌਰ ਦਾ ਬਚਾਓ ਕਰ ਰਹੇ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਫਰੰਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੰਨੇ ਨੇੜੇ ਵੇਖ ਕੇ ਰੂਪ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਸਰ 'ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਪਿਸਤੌਲ ਕਮਰਬੰਦ 'ਚੋਂ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਜਰ ਸਮਿਥ 'ਹਾਏ' ਕਰਦਿਆਂ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਫਰੰਗੀ ਨੇ ਛੇਤੀ ਦੇਣੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮੇਜਰ ਸਮਿਥ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਫ਼ਰੰਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਾਇਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਟੁਕੜੀ 'ਚ 50 ਸਿਪਾਹੀ ਆਏ ਸਨ, ਤਕਰੀਬਨ 30 ਫਰੰਗੀ ਅਤੇ 20 ਕੁ ਪਠਾਣ। ਤੀਹਾਂ 'ਚੋਂ ਵੀਹ ਦੇ ਕਰੀਬ ਫਰੰਗੀ ਅਤੇ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਮੁਰਦਾ ਜਿਸਮ ਰੂਪ ਕੌਰ ਦੁਆਲੇ ਪਏ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਫਰੰਗੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਿਆਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਗਾਂ ਮੋੜੀਆਂ ਅਤੇ ਨੱਸ ਪਏ। ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਛੇ ਹੀ ਮਰੇ ਜਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੋਢੇ, ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਤਤੀਰੀਆਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਫਰੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਭੱਜਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਪੱਸਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਐਨੀ ਦੇਰ 'ਚ ਸੂਰਜ ਕੁੰਡ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ 'ਚ ਬੈਠੇ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਰੰਗੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜਿਓਂ ਖੱਬਿਓਂ ਆ ਘੇਰਿਆ। ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਪਾਸਾ ਭਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਰੰਗੀ ਅਫ਼ਸਰ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਨਰਲ ਐਡਵਰਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜਾ ਦਿੱਤਾ।

ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਜਦੋਂ ਫਰੰਗੀਆਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ 'ਚ ਬਦਲੇ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਬਚ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਪਲਟਨ ਦੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਫ਼ੌਜੀਆਂ 'ਚੋਂ ਕੇਵਲ 500 ਸਿਪਾਹੀ ਹੀ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਪਹੁੰਚਣ 'ਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਫ਼ਰੰਗੀ ਅਫ਼ਸਰ ਜਨਰਲ ਐਡਵਰਡ ਨੇ ਜਨਰਲ ਹਿਊਜ ਗਫ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਂਦਿਆਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਸੂਰਜ ਕੁੰਡ ਦੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 'ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਆ ਘੇਰਿਆ। ਅਸਾਂ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸਫ਼ਾਇਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਇਸ ਘਮਾਸਾਨ ਯੁੱਧ 'ਚ ਸਾਡੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ