"ਨੇਪੀਅਰ ਨਾਂ ਸੁਣੀਂਦਾ ਹੈ।"

"ਇਸ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮਕਸਦ ?"

"ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ 'ਚ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਨੂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ।"

"ਇਹ ਤੇ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਬੰਨੂ ਜਾਣ ਦਾ ?"

"ਫਰੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਐਂਡਰਸਨ, ਐਗਨਿਊ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਜਨਰਲ ਸੇਲਜ ਦੇ ਕਾਤਲ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।"

"ਸ਼ਾਹਿਜ਼ਾਦੀ ਰੂਪ ਕੌਰ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ?"

"ਨਹੀਂ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ, ਅਸਾਂ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਪੁੱਛ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ । ਨਾ ਉਹ ਮੁਰਦਿਆਂ 'ਚ ਮਿਲੀ, ਨਾ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਕੈਦ 'ਚ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਤੇ ਮੁਲਤਾਨ 'ਚ। ਫਰੰਗੀ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ 'ਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।"

ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਦੇਰ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਸਿਰ ਹਲਾਉਂਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ, "ਹੂੰ, ਮਾਮਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪੇਚੀਦਾ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ।"

ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਠਾਣ ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰ ਪਿਆ ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ।

"ਕੀ ਹੋਇਆ ?" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ 'ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਪੱਲਾ ਭਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਮਾਦੀ ਕਬੀਲਾ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਗਿਆ। ਖੋਸਾ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਫੈਰੋਜ਼ ਖਾਂ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਖਾਂ ਤਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੇਲੇ ਹੀ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ ਸਨ।"

ਕੁਝ ਦੇਰ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਕਦੀ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ, ਕਦੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਫੇਰ ਕੁਝ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਜ਼ੀਨਤ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।

ਜ਼ੀਨਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਵੋ।"

"ਕਿਉਂ ?" ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਐਨਾ ਮਹਿਫੂਜ਼ ਹੈ। ਫਰੰਗੀ ਆਪਣੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਨਾਲੇ ਜੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ?"

ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ੀਨਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ 'ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ