ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਮਰਾ ਠੰਡਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਛੇ ਸਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕਾਫ਼ੀ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਮੁੜ ਤਾਕਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ । ਹੁਣ ਉਹ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਸੋਟੀ ਫੜ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕਮਰੇ 'ਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮੁੜ ਲੰਮਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ । ਕਦੀ-ਕਦ ਸਰੰਗੀ ਵੀ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗਦਾ।

ਇਕ ਦਿਨ ਹਰੀ ਦਾਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਚੱਲ ਉੱਠ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵੇਂ ਛੱਡ ਆਵਾਂ।"

"ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲਿਆ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਜਾਵਾਂ । ਹੁਣ ਤੇ ਮੈਂ... ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਹੌਲੀ ਦੇਣੀ ਬੋਲਿਆ।

“ਐਵੇਂ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਨਾ ਪਰਾਇਆ ਪਿੰਡ ਹੈ ਤੇਰ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾ ਪਰਾਏ ਲੋਕ । ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛ ਤਾਛ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਤੇਰੇ ਠੀਕ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਾਕ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ ਭੱਟਕੀ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ।

ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਬਾਹਰ ਬੱਦਲਵਾਈ ਹੋਈ-ਹੋਈ ਅਤੇ ਠੰਡੀ-ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ । ਦੂਰ ਧੌਲਾਧਾਰ ਦੀਆਂ ਬਰਫਾਨੀ ਚੋਟੀਆਂ ਵੀ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਨਾਲੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗੇ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਖੰਡਰ ਸਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਹਵੇਲੀ ਜਾਂ ਗੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੰਡਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਤਬੇਲਾ, ਕੁਝ ਡੰਗਰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁਕੜੀਆਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰਦੀਆਂ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂ-ਸ਼ੂ ਕਰਦੇ ਇਕ ਬੁੱਢੇ ਪਰ ਤਕੜੇ ਜੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ-

"ਆਓ ਵੈਦ ਜੀ, ਅੱਜ ਇਸ ਪਾਸੇ ਕਿਵੇਂ ਆਉਣਾ ਹੋਇਆ?"

"ਇਹ ਮੇਰੇ ਇਕ ਆਪਣੇ ਹਨ।" ਵੈਦ ਹਰੀ ਦਾਸ ਨੇ ਕੀਰਤ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਕੁਝ ਜ਼ਖ਼ਮੀ, ਬਿਮਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਚੱਲਿਆਂ। ਮੇਰੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ।"

"ਮੇਰੇ ਧੰਨਭਾਗ ਜੋ ਤੁਸਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਬਖ਼ਸਿਆ।"

“ਤੇ ਇਕ ਗੱਲ ਹੋਰ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਵੈਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਐਸੀ ਥਾਵੇਂ ਰੱਖਣਾ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ।"

"ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ 'ਚ ਕਈ ਭੋਰੇ ਹਨ। ਇਕ ਭੋਰਾ ਮੈਂ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ 'ਚ ਠੰਡਾ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।“