ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਤੀਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਗਾ ਵੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਸੁੰਦਰਾਂ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਛੇਤੀ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਥੱਲੇ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲੀ:
"ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ, ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ? ਮੈਂ ਤੇ ਘਬਰਾ ਹੀ ਗਈ ਸਾਂ।''
ਕੀਰਤ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।
"ਇਕ ਵਾਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ "ਉਹੀ ਤੁਰੇ ਆ ਰਹੇ ਹੋਣ।"
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਬਾਰੇ ਸਮਝਣ 'ਚ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ।
ਉਹ ਬੂਹੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੀ ਇਕ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
"ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ 'ਚ ਹੋਈ ਜਾਂ...?” ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
"ਘਰ ਆ ਕੇ। ਬਿਲਕੁਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਨ। ਪਰ ਅੰਤਰ ਇਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਲੱਗ ਗਏ ਸਨ। ਕਾਫ਼ੀ ਸੇਵਾ, ਕਾਫ਼ੀ ਦਵਾ ਦਾਰੂ। ਪਰ ਸਤ ਅੱਠ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ.... । ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਹ ਤੱਕਣੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਹਸਰਤ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਰਹੇ ਸਨ।
"ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ?"
ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੀ।
"ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਸੁੱਖ ਦੇ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਆਖਿਆ।
"ਤੀਵੀਂ ਤੇ ਜਨਮ ਹੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ।"
ਸੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਬਾਪੂ ਗਿਆਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਹੀ ਫੜੀ ਖੜਾ ਵੇਖਕੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਆਖਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆਂ-
“ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਕਿੱਧਰ?”
“ਖੇਤਾਂ ਚ, ਕੁਹਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਾਰੀ ਸੀ ਆਪਣੀ।“
ਫੇਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਲ ਤਕਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ, “ਐਤਕੀ ਬੂਰ ਬਹੁਤ ਆਇਆ। ਅੰਬ ਖੂਬ ਲੱਗਣਗੇ।
“ਮੈਂ ਆਵਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ?”
“ਤੂੰ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਗਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਅਤੇ ਫੇਰ ਸੁੰਦਰਾਂ ਵੱਲ ਭਾਵਪੂਰਨ ਨਜਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਆਖਿਆ।
