ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੋਹ ਲਿਆ। ਸੁੰਦਰਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨੂੰ ਖਿਸਕ ਆਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ, ਕੰਬਦਾ ਹੱਥ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਫੇਰ ਕੀਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਖੀ ਦੁਆਲੇ ਹੱਥ ਵਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ...।
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਤਕਰੀਬਨ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਲੰਮੀ ਸੈਰ ਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਇਕ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਕੇ ਬਰਫਾਨੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਤਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਦੀ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
"ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ । ਬਥੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਕੋਲ।" ਸੁੰਦਰਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲਈ ਸੀ। "ਜੰਗਲ ਕੱਟ ਤੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਘੇਰ ਲਈ। ਨਾਲੇ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਤੇਰਾ ਇਹ।"
ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ।
ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਆਪਣਾ ਸਵਾਲ ਦੁਹਰਾਇਆ।
"ਜੇ ਸੱਚ ਪੁੱਛੇਂ ਸੁੰਦਰਾਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਨਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਮੋਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਸੋਚਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ ਇਕੱਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਹਲੇ ਬੈਠਿਆਂ ਕਈ ਕੁਝ ਉੱਠਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮਨ ਵਿੱਚ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।“
“ਦਿਲ ਵੀ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸੋਚਿਆਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੋਚ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ।“
"ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਠੀਕ ਹੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਏਂ।"
“ਤਾਂ ਫੇਰ ਆਸ ਰੱਖਾਂ?”
"ਨਹੀਂ ।ਆਸ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।“
"ਆਸ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਿਆ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।" ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਉਡੀਕ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਰਦੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਜਰੂਰ ਆਵੇਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਵੱਲ। ਆਪਣੀ ਇਸ...। " ਕਹਿੰਦਿਆਂ-ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
ਪਰ ਉਹ ਗਿਆ ਨਹੀਂ। 'ਕੱਲ੍ਹ-ਕੱਲ੍ਹ' 'ਤੇ ਟਾਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਉਹ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਭੁੰਜੇ ਪੱਤੇ ਵਿਛਾ ਕੇ ਇਕ ਚੱਟਾਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਾਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੇ ਹਨ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੀ ਸੀ।
“ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਪੈ ਗਿਆ ਕੀਰਤ ਸਿਆਂ?”
“ਸੋਚਾਂ? ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਲੜਨ ਮਰਨ ਦਾ? ਤੁਸੀਂ ਲੜਦੇ ਮਰਦੇ ਰਹੇ,
