“ਨਹੀਂ ਜੀਨਤ, ਤੂੰ ਆਪ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਮਝਦੀ ਹੋਵੇਂਗੀ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਤੇਰੇ ਵਾਲਦ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੂੰ ਗੰਮ ਹੋ ਗਈ।“

“ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ ?"

"ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਚ ਏਂ। ਕਿਸ ਕੋਲ ਅਤੇ ਕਿਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਏਂ, ਇਹੀ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।“

"ਸਿਰਫ ਜਾਣਨ ਲਈ, ਜਾਂ ?"

"ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜ਼ੀਨਤ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ ? ਜੇ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲਾਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਉਮੀਦ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਸਾਂ। ਪਰ... ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ 'ਚ ? ਇਹ ਤੇ ਮੇਰੇ ਖਾਬੋ-ਖਿਆਲ 'ਚ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ ਕਿ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰਮ 'ਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇਂਗੀ।"

ਜੀਨਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਆਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਇਲਜਾਮ ਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਜਾਣ ਨਾ ਸਕੀ। ਫੇਰ ਬੋਲੀ-

“ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ। ਬਸ ਇਹੋ ਸਮਝੋ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਚ ਇਹੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ।“ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੀ- “ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਨਵਾਬ ਸ਼ੌਕਤ ਖ਼ਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਰਖੇਲ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਲਾਹ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 'ਮੇਰੇ ਅੱਬਾ' ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਖਰਾਜ ਭੇਜਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਆਂਢੀ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੇ ਭੜਕਾਉਣ 'ਤੇ ਸ਼ੌਕਤ ਖਾਂ ਨੇ ਖ਼ਰਾਜ ਭੇਜਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫਸੀਲ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ । ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਾਲਦ ਲੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਹਾਰ ਗਏ। ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਇਹ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਨ।"

ਇਹ ਕੁਝ ਸੁਣਾ ਕੇ ਜੀਨਤ ਕੁਝ ਰੁਕੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧੰਨ ਦੌਲਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਕੁਆਰੀ ਜੁਆਨ ਔਰਤ ਮਿਲੇ ਉਸ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ। ਅਤੇ ਜਦ ਇਹ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੋਸੀਜਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ? ਤਾਂ ਅੱਗਿਓਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਮੰਗ ਲਿਆ।"

"ਉਹ! ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਕ... ਇਕ