ਸਾਵਨ ਮਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੂਬੇਦਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਨਹਿਰਾਂ ਖੁਦਵਾਈਆਂ, ਆਬਪਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੇ, ਜੱਟਾਂ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਉਧਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਇਸ ਉਜਾੜ ਅਤੇ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾ ਭਰਾ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਜਮੀਨ-ਏ-ਬਹਿਸ਼ਤ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਹਨ ।"

"ਇਕ ਸਾਡਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ । ਉਸ ਨੂੰ ਪਠਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਫਤਹਿ ਕਰਨ ਚ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਲਦ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿਖਾਈ ਸੀ। ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫਤਹਿ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਹੁਣ...ਹੁਣ... ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹੇਦਾਰੀ ਮੰਜੂਰ ਕਰ ਲਵੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਫਕੀਰ ਮਜੀਜ-ਉਲ-ਦੀਨ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹਵਾਂਗਾ...। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ।

"ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਿਆ ਆ ਕੇ ?" ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਬਹੁਤ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰਿਆਇਆ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਇੰਨਾ ਚੰਗਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ। ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਵਨ ਮਲ ਤਾਂ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ ਪ੍ਰਸਤ ਸਨ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨਾਲ ਛੇੜਖਾਨੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਾਵਨਮਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਕੈਦ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।"

"ਓਹ ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, "ਇੱਧਰ ਇਕ ਆਪਣਾ ਮਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵਲੈਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਭੇਜਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।"

'ਤੁਸੀਂ ਮੌਰਾਂ ਕੰਜਰੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ।" ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਖੂਬ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਉਸ ਦੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਚੁਬਾਰੇ 'ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਆਏ ਹਾਂ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਆਖਿਆ।

"ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮਰਾਠਾ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਅਤੇ ਮਸਤਾਨੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਣਾ।"

"ਨਹੀਂ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਆਖਿਆ। ਮਸਤਾਨੀ ਕੌਣ ਸੀ ?"

"ਮਸਤਾਨੀ ਵੀ ਮੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਇਸਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇਤਰਾਜ ਕੀਤਾ: ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਪੇਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਮਸਤਾਨੀ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।“