15

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਆਇਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਫਰੰਗੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਡੇਢ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੁਆਲੇ ਆ ਕੇ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਠਾਣ ਕਬੀਲਿਆਂ 'ਚ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਖੋਖਰ-ਪਠਾਣ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਰਾਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪਠਾਣਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰੰਗੀਆਂ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਇਕ ਡੇਢ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਨੱਸਦਿਆਂ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਠਾਣਾਂ-ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਈਆਂ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਤਕ 'ਚ ਹਾਲੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸਨ।

ਮੇਜਰ ਐਗਨਿਊ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਫ਼ੌਜੀ ਕੁਮਕ ਅਤੇ ਅੱਠ ਨਵੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਮੂਲ ਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਸੀ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਸਿਰੇ ਲੱਗਦੀ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਫਰੰਗੀ ਜਰਨੈਲ ਨੇ ਐਗਨਿਊ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਆ ਜਾਏ। ਚਾਹੇ ਐਗਨਿਊ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕਰਕੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਅਤੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ; ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।

ਮੁਲਤਾਨ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ 'ਚ ਪਰਸਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਐਗਨਿਊ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ, ਦੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।

ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਕਦੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਐਗਨਿਊ ਨੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਫਰੰਗੀ ਜਰਨੈਲ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਐਗਨਿਊ ਅਤੇ ਐਂਡਰਸਨ ਨੂੰ ਮੂਲਰਾਜ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਂਹ' ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਐਗਨਿਊ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਤਕ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਤੇ