ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਕੁ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਛਾਉਣੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਨਦੀ ਦੇ ਇਕ ਪੁਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਸੁਭਾਗ ਵੱਸ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭੀੜ 'ਚ ਲੁਕਿਆ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਐਗਨਿਊ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਇਕ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ :

"ਵੇਖੋ ਸਾਹਿਬ ! ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ?"

"ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ !" ਐਗਨਿਊ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, "ਆਜ ਤੁਮ ਹਮਾਰੇ ਹਾਥ ਸੇ ਬਚ ਕਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ।" ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਵਾਲਵਰਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਉਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਵਾਲਵਰ ਦੇ ਉਸ ਵੱਲ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਜਾ ਲੱਗੀ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੰਨ 'ਚ ਕੁਝ ਕਿਹਾ। ਦੂਜੇ ਹੀ ਪਲ ਦੋ ਭਾਲੇ ਮੌਤ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਰਛਾ ਐਗਨਿਊ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਅਤੇ ਦੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਐਂਡਰਸਨ ਦੇ ਢਿੱਡ 'ਚ ਜਾ ਖੁੱਭਿਆ। ਭਗਦੜ ਮਚ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਹਫੜਾ ਦਫੜੀ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ। ਐਗਨਿਊ ਦੇ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਲਕੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛਾਉਣੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਪਰ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫਰੰਗੀ ਡਾਕਟਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਬਚਾ ਸਕੇ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਵੀ ਭਾਵੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਵਾਪਸ ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

16

1848, ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਦਿਨ। ਸ਼ੁਜਾਹਬਾਦ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪਠਾਣ ਸਿਪਾਹੀ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਠਰਦੇ-ਠਰਦੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ 'ਚ। ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ 'ਚ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਹ ਬਖ਼ਸ਼, ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ :

"ਸਾਡੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਹਨ। ਇਸ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਚ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਰੰਗੀਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਤ ਕਿਸ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਹੁਤ ਖੌਫਨਾਕ ਹੋਵੇਗੀ: ਸਭਰਾਓ, ਮੁਦਕੀ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਖੌਫਨਾਕ ।"

"ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ", ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਕਿ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਗੋਰਖਾ ਪਲਟਨ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਤੋਪਾਂ ਲੈ ਕੇ ਮੂਲ ਰਾਜ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲੀ ਹੈ।"