ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਲਾਈਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਨਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਅਮਰ ਵਿਅਕਤੀ' ਸਮਝਣ ਲੱਗਾ ਸੀ।
“ਪਛਾਣਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ?" ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਉਸ ਵੱਲ ਵਿਅੰਗਪੂਰਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ 'ਚ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ। ਵੇਖ, ਹੁਣ ਵੀ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸੂਬੇਦਾਰੀ ਦੇ ਤਮਗੇ ਹਨ। ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਲੂਟ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਂਗਾ ?"
ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਕਾਬੂ 'ਚ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। "ਸੂਬੇਦਾਰ ! ਥੂ !" ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਥੁੱਕਦਿਆਂ ਹਕਾਰਤ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਖੇਲ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ? ਅਤੇ ਤੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਪ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੌਣ ਸੀ।" ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ।
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦਿਆਂ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਮਿਆਨ 'ਚੋਂ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹਟਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਬਰਛੇ 'ਤੇ ਰੋਕਦਿਆਂ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਰਛੇ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਫਲ ਉਸ ਦੇ ਢਿੱਡ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ।
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਲੱਖਣ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਜ਼ਰਾ ਦੂਰ ਖੜਾ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਰੋਹਬ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ:
"ਬਸ-ਬਸ, ਇਹ ਵੇਲਾ ਲੜਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ।"
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਲਹੂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਅਹਿਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
"ਰੁਪਈਏ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ?" ਲੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜੇ ਦੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਦੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਦੋ ਝੋਲੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਹੱਥ 'ਚ ਫੜ ਲਏ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਬੋਲਿਆ-
"ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਯਕੀਨ ਕਰ ਲਵਾਂ ਕਿ ਰੂਪ ਕੌਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਹੈ?" ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹਵਾਂਗਾ।
"ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹਵਾਂਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥੈਲੀਆਂ ਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਰੁਪਈਏ ਹੀ ਹਨ ਜਾਂ ਐਵੇਂ ਪਿੱਤਲ-ਲੋਹੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ।“
ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਥੈਲੀ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੁਪਈਏ ਛਣਕਾਏ, ਇਕ ਥੈਲੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਇਕ ਰੁਪਈਆ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਲੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਵਗਾਹ ਮਾਰਿਆ। ਟੰਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਰੁਪਈਆ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦਿਆਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਜਾ ਪਿਆ।
