ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਕੁਝ ਦੂਰ ਹੀ ਘੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਗਏ। ਫਰੰਗੀ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖਦੇ ਫਰੰਗੀ ਅਫਸਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਲੂਟ ਮਾਰੀ ਤੇ ਬੋਲਿਆ:

“ਸਰ।”

“ਹਾਂ, ਬੋਲੋ। ਫਰੰਗੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਕੋਈ ਖਬਰ ਲਿਆਏ?”

"ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਅਤੇ ਦੋ ਬੰਦੇ ਵੀ।"

ਮੇਜਰ ਮੈਕਸਵੈਲ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਇਕ ਦੋ ਪਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਫੇਰ ਹੱਸਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ, "ਹੋ, ਹੋ, ਯੂ ਬਲੱਡੀ ਕੀਰਟ ਸਿੰਘ । ਹਮੇਂ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਟਾ ਕਿ ਤੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਰਾਂ, ਕਾਤਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇਂਗਾ।" ਮੇਜਰ ਮੈਕਸਵੈਲ ਹਿੰਦੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 'ਚ ਬੋਲਿਆ।

"ਯਕੀਨ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਮੈਕਸਵੈਲ ਕਿ ਤੂੰ ਵੀ ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੋਲਣ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਗਿਆ ਏਂ।"

ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਿਊਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ 'ਮੂਰਕਰੋਫਟ' ਨਾਮ ਦੇ ਫ਼ਰੰਗੀ ਯਾਤਰੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਲੇਹ-ਲੱਦਾਖ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ ਸੀ। ਚਾਹੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦਾ ਜਾਸੂਸ ਹੈ (ਜੋ ਸ਼ੱਕ ਬਾਅਦ 'ਚ ਠੀਕ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ।) ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮੂਰਕਰੋਫਟ ਨੂੰ ਕੁਲੂ ਮਨਾਲੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਲੋਂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਕਾਂਗੜੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਇਹ ਮੈਕਸਵੈਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ । ਮੂਰਕਰੋਫਟ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਉਹ ਜਾਂ ਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਂ ਲਾਹੌਰ। ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਫ਼ਰੰਗੀ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਆਉਣਾ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਿਆ।

ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਐਨਾ ਪਸੰਦ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਲੱਗਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਸੀਡੈਂਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ 'ਚ ਰੁਚੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੈਸੀਡੈਂਟ ਕੋਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਛਾ ਪਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਰੈਸੀਡੈਂਟ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵੀ ਭੇਜਦਾ ਰਹੇਗਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।

ਮੈਕਸਵੈਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ, ਰੱਖਿਆ ਆਦਿ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸਤੀ ਵਾਲੇ ਸੰਬੰਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਕਸਵੈਲ ਨੇ ਕੋਈ ਐਸੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਸੀਡੈਂਟ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੇਜੀਆਂ