(ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ)
ਆਹਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਇਹੀਆਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚੋਂ,
ਭਾਂਬੜ ਬੱਲ ਉੱਠੇ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਵਿਚੋਂ।
ਇਹੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਆਹਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਚੋਂ,
ਚੰਨ ਡੁਬ ਗਏ ਬਣ-ਬਣ ਪੰਜੇਬ ਵਿਚੋਂ।
ਚਿਣਗਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਪਰਬਤੀਂ ਪਾੜ ਪੈ ਗਏ,
ਸਾਗਰ ਉਛਲ ਪਏ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸੇਜ ਵਿਚੋਂ।
ਉਸ ਦਿਨ ਹੂਰਾਂ ਵੀ ਮੂੰਹ ਛੁਪਾ ਲਏ ਸਨ,
ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਪਈਆਂ ਨਾ ਕਿਸੇ ਜਹੇਜ਼ ਵਿਚੋਂ।
ਕਿਉੱਕਿ ਜੋਤ-ਅਰਸ਼ੀ, ਮਾਲਿਕ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਉਹ,
ਅੱਜ ਫ਼ਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਰਸ਼ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਲਗੇ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਦਾਗ ਜੋ ਹਿੰਦ ਉਤੇ,
ਪੁੱਠ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਦੇ ਕੇ ਲਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਰੱਬ ਲਗਦਾ ਸੀ ਸੋਹਣਾ ਖੇਡਦਾ ਅੱਜ,
ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਦੇ ਕਿਣਕਿਆਂ ਚਿ।
ਤਾਰੇ ਅੱਰਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ,
ਅੱਜ ਚੜ੍ਹੇ ਵੇਖੇ ਇਹਨਾਂ ਕਿਣਕਿਆਂ ਚਿ।
ਅੱਜ ਹੁਸਨ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਦਰ ਉਤੇ,
ਜਾਮ ਛੱਲ੍ਹਕ ਰਹੇ ਸਨ ਇਹਨਾਂ ਕਿਣਕਿਆਂ ਚਿ।
ਖ਼ਬਰੇ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਭੁਖਿਆਂ-ਨੰਗਿਆਂ ਦੀ,
ਪਿਆਸ ਬੁਝ ਰਹੀ ਸੀ ਇਹਨਾਂ ਕਿਣਕਿਆਂ ਚਿ।
ਉਸ ਵਕਤ ਇਕ 'ਮੀਰ' ਨੇ ਆਣ ਕਿਹਾ,
ਰੱਬਾ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਰੱਬਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਏਂ।
ਇਹਨਾਂ ਖ਼ਾਕੀਆਂ ਦੀ ਅੱੜਦਲ ਵਿਚ ਬਹਿਕੇ,
ਖ਼ਾਕ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਈਂ ਉਭਾਰਨਾਂ ਏਂ।
ਅਗੋਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹਜ਼ੂਰ ਕਿਹਾ,
'ਮੀਰਾ' ਏਨਾਂ ਵੀ ਤੈਸ਼ ਵਿਚ ਆਈਦਾ ਨਹੀਂ।
ਹੱਥੀਂ ਸਾਜੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਦੀ ਐਵੇਂ;
ਖ਼ਾਕੀ ਆਖ ਕੇ ਮੁਲ ਘਟਾਈਦਾ ਨਹੀਂ।
ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਹੈ ਜੱਗ ਅੰਦਰ,
ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਕਦੀ ਦੁਖਾਈਦਾ ਨਹੀਂ।
ਜਿਹੜੀ ਹੋਏ ਨਿਰਬਲ, ਉਸ ਚੀਜ਼ ਤਾਈਂ,
ਐਵੇਂ ਜ਼ੋਰ-ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਵਿਖਾਈਦਾ ਨਹੀਂ।
ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਏ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੁਰਾਹ ਉਤੇ,
ਉਹਨੂੰ ਰਾਹ-ਸਿਧੇ ਏਦਾਂ ਪਾ ਦਈਏ.
ਜਿਹੜੀ ਝੱਲਣੀਂ ਹੋਏ ਤਕਲੀਫ਼ ਉਸਨੇ,
ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤੇ ਉਠਾ ਲਈਏ।
ਅਗੋਂ ਮੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਦਾਤਾਰ ਮੇਰੇ,
ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਨਣਾਂ ਰੱਬੀ-ਤਦਬੀਰ ਹੈ ਇਹ।
ਪਰ ਇਹ ਬੋਝ ਅਜੋਖਿਆ ਭਾਸਦਾ ਏ,
ਏਸ ਜੱਗਤ ਤੇ ਕੋਈ ਤੱਕਦੀਰ ਹੈ ਇਹ।
ਇਹਨਾਂ ਲੋਭੀਆਂ ਨੂੰ ਚੱਸਕਾ ਪਾ ਚੱਲਿਐਂ,
ਯਾਦ ਰੱਖ ਸਦੀਵੀ ਜੰਜ਼ੀਰ ਹੈ ਇਹ।
ਤੰਗ ਕਰਸਣ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨੇ-ਰਾਤੀਂ,
ਚਿੱਤ੍ਰੀ ਅੱਜ ਤੂੰ ਖ਼ੂਨੀਂ ਤੱਸਵੀਰ ਹੈ ਇਹ।
ਜੇਕਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰਣਾਂ,
ਕੋਂਈ ਹੋਰ ਉੱਪਾ ਬੱਣਾ ਲੈਂਦੋਂ।
ਤੱਤੀਆਂ-ਤਵੀਆਂ ਤੇ ਆਪ ਨਾ ਕੱਦੀ ਬਹਿੰਦੋਂ,
ਮੇਰੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੱਰਵਾ ਲੈਂਦੋਂ।
ਤੱਤੀ-ਤੱਵੀ ਤੋਂ ਹੱਸਦੇ ਦਾਤਾਰ ਬੋਲੇ,
ਮੀਰਾ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕੋਝ ਮਿਟਾ ਚੱਲਿਆਂ।
ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਜੋ ਜੱਕੜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ,
ਵਿਚ ਪੱਲਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਚੱਲਿਆਂ।
ਦਾਗ਼ ਸੱਦੀਂਆਂ ਦੇ ਸਨ ਇਤਿਹਾਸ ਉਤੇ,
ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਹੀ ਧੋ ਕੇ ਲਾਹ ਚੱਲਿਆਂ।
ਭਾਰ ਸੱਦੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੀਆਂ ਨੇ ਢੋਵਨੇ ਸਨ,
ਤੇਰੇ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਚੁਕਾ ਚੱਲਿਆਂ।
ਲੱਗੇ ਦਾਗ਼ ਜੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਅਣਖ ਉਤੇ,
ਧੋਣ ਲਈ ਤਰੀਕਾ ਸਮਝਾ ਚੱਲਿਆਂ।
ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਲਾਏ ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ,
ਪੁੱਠ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੇ ਕੇ ਲਾਹ ਚੱਲਿਆਂ।
ਏਨੀਂ ਆਖ ਕੇ ਜਦ ਦਾਤਾਰ ਮੇਰੇ,
ਅੱਖਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੀਰ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਸੀ,
ਓਥੇ ਹੋਰ 'ਸੁਖਪਾਲ' ਨਹੀਂ ਤੱਕ ਸੱਕਿਆ,
ਰੂਪ ਇਕ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਤੱਕਿਆ ਸੀ।
