ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੈਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਨਸੂਰ ਦਾ ਦਿਲ ਕਿਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਕਸ਼-ਮਕਸ਼ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਚਾਲਾਕੀ ਦੇਖੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਘੜ ਆਈਆਂ।

ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਐਸਾ ਪਰਦਾ ਪਿਆ ਕਿ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਹੀ ਨਾ ਰਹੀ।

ਸਮਝਦਾਰ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਸੋਹਣ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਬੋਲ।

ਰਾਤੀਂ ਸੁੱਤਾ, ਸੁੱਤਾ ਵੀ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਨਸੀਮ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੂਟੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਮੀਂ ਯੂਸਫ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਛਿੜਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਤੱਕੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਉੱਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਦੀ ਥਾਂ ਫ਼ਖਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ।

ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਫੁੱਲਣ ਲੱਗੀ।

ਜਿਉਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸਹਾਰਾ ਸਦਾ ਲਈ ਇਸ ਘਰ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਤੋੜ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆ ਗਿਆ।

ਕੋਈ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰ ਚਾਚੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਦੇਤੂ ਦਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਰੁਪਈਆਂ ਦੀ ਮਸਤੀ ਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਖੋਪੇ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਨੇ।

ਮਾਮੂ ਟੂਟਣੇ ਨੂੰ ਲਤਾ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। 'ਲਤਾ ਬੀਬੀ ਨਮਸਤੇ !' ਦੂਜੇ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਲਤਾ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਮੁਸਕਾ ਕੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਮੂ ਟੂਟਣਾ ਉੱਥੇ ਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ। ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਤਰ-ਬਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਦਾ ਦਮ ਘੁਟਣ ਲੱਗਾ।

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ 1984 ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਫਿਰਨ ਲੱਗਾ।

ਮੈਂ ਡਾਕਟਰ ਪਾਸੋਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸੀ ਖਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਬਿਠਾਈ ਰੱਖੀਏ।